NEB Class 12 COM-NEPALI Compulsory Nepali Question Paper 2080 Nepal

१. मानिसको:

• अक्षर संरचना: मा + निस् + को
• अक्षर संख्या: ३

२. परिवर्तन:

• अक्षर संरचना: प + रि + बर् + तन्
• अक्षर संख्या: ४

३. महत्वपूर्ण:

• अक्षर संरचना: म + हत् + त + पुर् + ण
• अक्षर संख्या: ५

(नोट: परीक्षामा अनुच्छेद भित्रका निश्चित शब्दहरू रेखाङ्कन गरिएको हुनसक्छ। यहाँ उपलब्ध पाठका आधारमा मुख्य मुख्य शब्दहरूको संरचना नमुना दिइएको छ।)

शुद्ध रूप:

मेरो शरीर अलिक मोटो भएकाले उकालो देख्ने बित्तिकै सातोपुत्लो उड्छ । तेर्सो र ओरालो बाटोमा म निकै छिटो हिँड्न सक्छु, तर उकालो भने मेरो लागि यमराज जत्तिकै भयावह हुन्छ ।

१. अनुकरणात्मक शब्द: मुसुक्क

• वाक्य प्रयोग: सानो बाबुले मलाई हेरेर मुसुक्क हाँस्यो ।

२. टुक्का: आँखा छल्नु

• वाक्य प्रयोग: बदमास केटाहरू प्रहरीको आँखा छलेर भाग्न सफल भए ।

(नोट: मूल पाठमा रेखाङ्कन नदेखिएको हुनाले प्रमुख पदहरूको वर्ग वर्गीकरण तल प्रस्तुत गरिएको छ)

• राजनीतिको: नाम
• सामान्य: विशेषण
• के: सर्वनाम
• पाएर: क्रियायोगी / असमापिका क्रिया
• एक: विशेषण
• विरोध: नाम
• गर्छन्: क्रियापद
• र: संयोजक
• लाटो: विशेषण
• हुन्छ: क्रियापद

१. तत्सम शब्द:

• जीविका
• निर्णय
• आय
• आर्जन
• लक्ष्य

२. आगन्तुक शब्द:

• सहर
• पोस्टर

उपसर्ग व्युत्पन्न शब्दहरू: १. अत्यधिक = अति + अधिक २. समृद्ध = सम् + ऋद्ध ३. सुआचरण = सु + आचरण

प्रत्यय व्युत्पन्न शब्दहरू: १. उपकारी = उपकार + ई २. गुणी = गुण + ई ३. महत्व = महत + त्व ४. विकास = वि + कास् + अ (वा विकस् + अ)

समस्त शब्द र तिनको विग्रह: १. श्रमजीवी = श्रमद्वारा जिउने २. कक्षाकोठा = कक्षाका लागि कोठा ३. छात्रछात्रा = छात्र र छात्रा

द्वित्व शब्द र दोहोरिएको अंश: १. मरमसला = मसला (पूर्व आंशिक लोप/परिवर्तन) २. गरगहना = गहना (पूर्व आंशिक लोप/परिवर्तन) ३. साँझबिहान = साँझ र बिहान (यो समस्त शब्द हो, पाठमा द्वित्वका रूपमा 'मरमदत' (मदत) वा 'सानासाना' वा आंशिक द्वित्व खोज्न सकिन्छ तर पाठमा 'मरमसला', 'गरगहना', 'मरमदत' आंशिक द्वित्व हुन् जसको मूल शब्द क्रमशः मसला, गहना, मदत हो र अगाडिको रूप दोहोरिँदा परिवर्तन भएको हो।)

टोलको सफाइ अभियान

हाम्रो टोलका बासिन्दाहरूले गत शनिबार एउटा विशेष सफाइ अभियानको आयोजना गरे । यो अभियानलाई सफल पार्न केटाकेटीदेखि वृद्धवृद्धासम्म स्वतःस्फूर्त रूपमा सहभागी भएका थिए । सबै नागरिकहरूद्वारा आफ्नो घरवरपरको फोहोर संकलन गर्ने कार्य भयो । स्थानीय क्लबबाट सफाइका लागि आवश्यक कुचो, साबेल र पन्जाहरू उपलब्ध गराइएको थियो । फोहोरलाई उचित ठाउँमा विसर्जन गर्नका लागि युवाहरूले कम्मर कसेर काम गरे । संकलित फोहोरलाई नगरपालिकाको गाडीमा राखेर पठाइयो । यस अभियानद्वारा हाम्रो टोल निकै सुन्दर र स्वच्छ देखिएको छ । यस कार्यबाट सबैमा सरसफाइ सम्बन्धी राम्रो चेतना प्राप्त भएको छ ।

परिवर्तित रूप:

ऊ पोखरामा गएकी थिई । ऊ तीन दिनसम्म बसेकी थिई । उसको भाइ पनि गएको थियो । भाइले उसित फोटो खिचेको थियो । उनीहरूले त्यहाँ रमाइलो गरेका थिए ।

सङ्गति मिलेको रूप:

काला चराहरू आकाशमा उडे । सिकारीले गुलेली ताकेछ (वा गुलेली ताक्यो) । कमिलाले सिकारीको खुट्टामा टोकिदियो । ऊ छटपटायो । सिकारीको हातबाट गुलेली छुट्यो र शिकार मिस भयो अथवा पाठको विसंगति (पहिले गुलेली भनिएको र पछि बन्दुक भनिएको सन्दर्भलाई एकरूपता दिँदा):

काला चराहरू आकाशमा उडे । सिकारीले बन्दुक ताक्यो । कमिलाले सिकारीको खुट्टामा टोकिदियो । ऊ छटपटायो । बन्दुक पड्क्यो । चराहरू भागे ।

मेरो भविष्यको योजना

१. म विद्यालयको तह पूरा गरेपछि उच्च शिक्षाका लागि विश्वविद्यालय भर्ना हुनेछु । २. म देशकै प्रतिष्ठित कलेजमा व्यवस्थापन संकाय पढ्नेछु । ३. कलेजको पढाइ सकेपछि म एक सफल उद्यमी बन्नेछु । ४. म आफ्नै देशमा नयाँ उद्योग व्यवसायको स्थापना गर्नेछु । ५. मेरो व्यवसायले धेरै नेपाली युवाहरूलाई रोजगारी दिनेछ । ६. म गाउँका विपन्न बालबालिकाहरूका लागि एउटा नि:शुल्क पुस्तकालय खोल्नेछु । ७. म आफ्नो कमाइको केही हिस्सा सामाजिक सेवामा खर्च गर्नेछु । ८. म सधैं इमानदार बनेर राष्ट्रको हितका लागि काम गर्नेछु ।

चारवटा जटिल (मिश्र/संयुक्त) वाक्यहरू:

१. जब हावाहुरी चल्यो, तब पानी पर्यो । (मिश्र वाक्य) २. पानी परेपछि कृषकहरू रमाउँदै खेततिर लागे । (मिश्र/सरल विस्तारित वा संयुक्त: कृषकहरू रमाए र खेततिर लागे ।) ३. कृषकहरूले खेत खनेर खेती लगाए । ४. कृषकले मेहनत गर्छ र त्यसको फल सबैले पाउँछन् । (संयुक्त वाक्य)

परिवर्तित रूप (करणबाट अकरण, अकरणबाट करण):

१. बुढामित खाने कुरो सबै रहेछ । २. चिउरा, मकै, चामल, आलु सबै रहेछ । ३. सुन्तलाहरूले भरिएको एक डालो रहेनछ । ४. हामीले सुन्तला नकिनी खाएनौँ (वा हामी सुन्तला नकिनेर खाँदैनथ्यौँ) ।

उत्तरहरू:

(क) कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा औद्योगिक क्षेत्रको योगदान बढाउनका लागि स्वदेशी तथा विदेशी पूँजीको परिचालन गर्नुपर्छ ।

(ख) लघु, घरेलु तथा साना उद्योगको संरक्षण र प्रवर्धन गरी रोजगारी सिर्जना गर्ने र उपलब्ध स्रोतसाधन र श्रमको अधिकतम उपयोग गर्ने उपायहरू गरिबी न्यूनीकरणका मुख्य आधार हुन् ।

(ग) नेपाली वस्तु तथा सेवाका लागि लगानीमैत्री वातावरण सिर्जना, आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्धनका माध्यमबाट अर्थतन्त्रलाई सुदृढ गर्न सकिन्छ ।

(घ) गुणस्तरीय वस्तु तथा सेवामा सहज पहुँच पुर्‍याएर तथा बजार अनुगमनलाई तीव्र पारी मिसावट, ठगी र कालोबजारी नियन्त्रण गरेर उपभोक्ताको हकहितको संरक्षण गर्न सकिन्छ ।

(ङ) प्रतिस्थापन शब्दको अर्थ कुनै चीजको सट्टामा अर्को चीज राख्नु वा स्थापित गर्नु (Substitution) हो ।

मुख्य चार बुँदाहरू:

• उद्देश्य, अर्थ र आशयको समष्टि रूप नै जीवन हुनु र साहित्यमा यसैको अभिव्यक्ति पाइनु।
• जीवन र साहित्य एकापसमा अभिन्न रहेकाले उपन्यासमा पनि जीवनकै अर्थ र आशय अभिव्यक्त हुनु।
• उपन्यासकारले चरित्र चित्रण, घटना र आफ्ना टिप्पणीका आधारमा जीवनप्रतिको दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्नु।
• उपन्यासमा उपन्यासकारको आफ्नै वैचारिक धरातल, सोचाइ र हेराइ प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा प्रकट हुनु।

सारांश:

शीर्षक: जीवन, साहित्य र उपन्यास

उद्देश्य, अर्थ र आशयको समष्टि नै जीवन हो, जसको अभिव्यक्ति साहित्यमा हुन्छ । जीवन र साहित्य अभिन्न भएकाले उपन्यासमा पनि जीवनकै प्रस्तुति रहन्छ । उपन्यासकारले घटना, चरित्र चित्रण र आफ्ना टिप्पणीका माध्यमबाट जीवनप्रतिको दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ । उपन्यासमा लेखकको आफ्नै हेराइ र भोगाइको धरातल प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा अभिव्यक्त भएको हुन्छ ।

शैक्षिक भ्रमणको व्यवस्था मिलाइदिने सम्बन्धमा निवेदनको ढाँचा:

मिति: २०८०/०६/२२

श्रीमान् प्रधानाध्यापक ज्यू, ... माध्यमिक विद्यालय, भक्तपुर।

विषय: शैक्षिक भ्रमणको व्यवस्था मिलाइपाऊँ।

महोदय, उपरोक्त विषयमा हामी कक्षा १२ का छात्रछात्राहरू ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण स्थल (जस्तै चाँगुनारायण) को एकदिने शैक्षिक भ्रमण जान इच्छुक छौँ। यस भ्रमणले हाम्रो पाठ्यक्रममा रहेको ऐतिहासिक पक्षलाई प्रयोगात्मक रूपमा बुझ्न मद्दत पुग्नेछ।

अतः उक्त शैक्षिक भ्रमणका लागि आवश्यक अनुमति तथा गाडी र गाइडको व्यवस्था मिलाइदिनुहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ।

निवेदक, कक्षा १२ का विद्यार्थीहरू

भरपाई नमुना:

भरपाई

लिखितम् कालिका पुस्तकालय, रसुवाका प्रमुख म ........................... नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, काठमाडौँबाट यस पुस्तकालयलाई उपहार स्वरूप प्रदान गरिएको 'बृहत् नेपाली शब्दकोश' थान १ (एक) आज मिति २०८० साल असोज २२ गतेका दिन सहीसलामत बुझिलिई यो भरपाई लेखिआफ्नो सहीछाप गरिदिएँ।

बुझिलिनेको: नाम: ......................... पद: पुस्तकालय प्रमुख, कालिका पुस्तकालय हस्ताक्षर: ..................... मिति: २०८०/०६/२२

सवारी दुर्घटना: एक गम्भीर चुनौती

पछिल्लो समय नेपालमा सवारी दुर्घटना दिनप्रतिदिन बढ्दै गइरहेको छ, जसले ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याइरहेको छ। तीव्र गति, चालकको लापरबाही, सडकको जीर्ण अवस्था र पुराना सवारी साधनको प्रयोग यसका मुख्य कारण हुन्। हिजो मात्र पृथ्वी राजमार्गमा भएको दुखद बस दुर्घटनाले फेरि एकपटक सडक सुरक्षाको कमजोरीलाई उदाङ्गो पारेको छ। सडक नियमको पालना नगर्नु र ट्राफिक प्रहरीको फितलो चेकिङले गर्दा दुर्घटना नियन्त्रण बाहिर जाँदैछ। दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि चालकहरूलाई उचित तालिम, सडकको नियमित मर्मत र सडक नियमको कडा पालना गराउनु आवश्यक छ। साथै, क्षमताभन्दा बढी यात्रु राख्ने प्रवृत्तिलाई तत्काल रोक्नुपर्छ। सडक सुरक्षा केवल सरकारको मात्र नभई सम्पूर्ण नागरिक र चालकको साझा दायित्व हो।

दैनिकी

मिति: २२ असोज २०८०
स्थान: भक्तपुर
समय: राति ९:०० बजे

आजको दिन मेरो जीवनको निकै अविस्मरणीय र खुसीको दिन रह्यो। बिहानैदेखि मनमा एक प्रकारको डर र छटपटी थियो किनभने आज हाम्रो कक्षा १२ को पहिलो त्रैमासिक परीक्षाको परीक्षाफल प्रकाशित हुने दिन थियो। दिउँसो २ बजे बुबासँग विद्यालय पुग्दा मुटुको धड्कन निकै बढेको थियो। जब प्रधानाध्यापकले नतिजा सुनाउनुभयो र मैले कक्षामा प्रथम स्थान हासिल गरेको थाहा पाएँ, मेरो खुसीको सीमा रहेन। बुबाको अनुहारमा गर्वको चमक देख्दा म भावुक भएँ। घर फर्केपछि आमाले मलाई मनपर्ने खीर पकाइदिनुभयो र सबैले बधाई दिए। आजको यो नतिजाले मलाई भविष्यमा अझ बढी मिहिनेत गर्ने ऊर्जा दिएको छ।

व्याख्या: प्रस्तुत गद्यांश हाम्रो पाठ्यक्रमको नियात्रा वा निबन्धबाट साभार गरिएको हो। यसमा लेखकले नेपालको हिमाली सौन्दर्य र हिउँसँगको आत्मीय सम्बन्धलाई चित्रण गरेका छन्। हिउँ केवल प्राकृतिक वस्तु मात्र नभएर नेपाली पहिचान र हृदयको अभिन्न अङ्ग हो भन्ने भाव यहाँ व्यक्त भएको छ। हिमाली क्षेत्रको चम्किलो हिउँले नेपालीहरूको स्वच्छ र निष्कपट हार्दिकतालाई प्रतिविम्बित गर्छ, त्यसैले लेखकले यसलाई आफ्नो मुटुसँग तुलना गरेका हुन्।

व्याख्या: प्रस्तुत दार्शनिक हरफले मानव जीवनको वास्तविक मूल्यलाई प्रस्ट्याउँछ। मानिस बाहिरी रूप र शरीरले मात्र ठूलो वा महान् हुँदैन। उसको असली पहिचान त उसको विचार (मस्तिष्क) र भावना तथा दया, करुणा (हृदय) बाट निर्धारण हुन्छ। भौतिक शरीर नश्वर छ तर मानिसले छोडेर जाने असल विचार र मानवीय कार्य सधैं अमर रहन्छन्।

उत्तरहरू:

(अ) आमाको सपना आफ्नो सन्तानको कलिलो अनुहार, हिस्सी परेको हँसाइ र तोते बोलीमा क्रान्ति वा मुक्तिको सुन्दर छवि र मधुर ध्वनि हेर्ने/सुन्ने थियो, अर्थात् छोरो क्रान्तिकारी योद्धा बनोस् भन्ने थियो।

(आ) यसको अर्थ आमाले सोचेजस्तो छोराले क्रान्तिको गति वा परिवर्तनको सुमधुर लहर आत्मसात् गर्न सकेनछ, अर्थात् ऊ क्रान्तिको संवाहक वा माध्यम बन्न सकेनछ भन्ने हो।

उत्तरहरू:

(अ) समानता: दुवै मानिसहरूसँग असाध्यै रिसाएका छन्।
भिन्नता: सेती नदी पृथ्वीको पेटभित्र भासिँदै वा लुक्दै जान्छे भने घनघस्या लेक सधैं कसैसँग टाउको नझुकाई अडिग रूपमा ठडिरहन्छ।

(आ) घनघस्यालाई टाउकोमा बरफको रौँ (केश) फुलाएको, शरीरमा रुखको भुत्ला भएको, गजधुम्म परेर बस्ने र मानिसहरूसँग क्रुद्ध भई जिद्दीपूर्वक ठडिरहने एक रिसाहा मानिसका रूपमा मानवीकरण गरिएको छ।

उत्तर विश्लेषण: 'आमाको सपना' कवितामा कवि गोपालप्रसाद रिमालले देशमा अन्याय, अत्याचार र निरङ्कुशताको अन्त्य गर्नका लागि क्रान्तिको आवश्यकता औंल्याएका छन्। शोषित र उत्पीडित जनताको मुक्ति र न्यायका लागि क्रान्ति अनिवार्य आउने उनको दृढ विश्वास छ। क्रान्ति कुनै बाहिरी शक्ति नभएर समाजकै सचेत युवा पुस्ताको त्याग र विद्रोहबाट शान्त तर शक्तिशाली आँधीझैँ आउनेछ भनी कविले कल्पना गरेका छन्। मेरो विचारमा कविको यो आशावादी दृष्टिकोण समाज परिवर्तनका लागि आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।

उत्तर विश्लेषण: 'एकचोटि यस्तो हुन्छ' वा सम्बन्धित कथाकी मुख्य पात्र दमयन्तीले आफ्नो जीवनमा आइपर्ने सामाजिक तथा पारिवारिक समस्याहरूको सामना अत्यन्तै साहस र दृढताका साथ गरेकी छिन्। उनले पुरुषप्रधान समाजको थिचोमिचोका अगाडि हार नमानी आत्मनिर्भर बन्ने प्रयास गरिन्। मानसिक तनाव र संकटको घडीमा पनि उनले धैर्यता गुमाइनन् र आफ्ना निर्णयहरू दृढतापूर्वक लिएर स्वाभिमानको रक्षा गर्ने उपायहरू अवलम्बन गरिन्।

(विद्यार्थीले दिएका तीन शीर्षक 'वैदेशिक रोजगार', 'नेपालको विकासमा युवाको भूमिका' वा 'हाम्रो संस्कृति' मध्ये कुनै एकमा भूमिका, विषयवस्तुको विस्तार र निष्कर्षसहितको उत्कृष्ट निबन्ध २५० शब्द भन्दा बढीमा तयार पार्नुपर्नेछ।)