NEB Class 12 Compulsory Nepali Question Paper 2081 (Set C) Nepal
This is the official NEB Class 12 Compulsory Nepali (अनिवार्य नेपाली) question paper for 2081 Set C, as set in the regular annual examination. It carries 75 full marks and a time allowance of 180 minutes, across 18 questions. On Kekkei you can attempt this Compulsory Nepali past paper online with a timer, get instant AI feedback and step-by-step solutions, and track the topics where you lose marks — completely free. Whether you are revising for your NEB Class 12 Compulsory Nepali exam or solving previous years' question papers, this 2081 paper is a great way to practise under real exam conditions.
दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दहरूको अक्षर संरचना देखाई अक्षर सङ्ख्यासमेत देखाउनुहोस् :
नेपालको सर्वाङ्गीण विकासका लागि नेपाली साधनस्रोतमा उद्योग खोल्नुपर्छ। त्यस्ता उद्योगबाट उत्पादित सामान मात्रै हामीले यत्रतत्र निर्यात गर्न सक्छौँ भन्ने ज्ञान प्राप्त भयो।
(रेखाङ्कित शब्दहरू: सर्वाङ्गीण, यत्रतत्र, ज्ञान)
रेखाङ्कित शब्दहरूको अक्षर संरचना र अक्षर सङ्ख्या :
| शब्द | अक्षर संरचना (अक्षरमा छुट्याएको) | अक्षर सङ्ख्या |
|---|---|---|
| सर्वाङ्गीण | सर् + वाङ् + गी + ण | ४ अक्षर |
| यत्रतत्र | यत् + र + तत् + र | ४ अक्षर |
| ज्ञान | ज्ञान | १ अक्षर |
उच्चारणका आधारमा शब्दलाई उपर्युक्त रूपमा अक्षरमा छुट्याइन्छ। एउटा स्वर वा स्वरयुक्त व्यञ्जन समूह मिलेर एक अक्षर बन्छ।
दिइएको अनुच्छेदलाई शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :
शीवनारान षभ्यताको मर्यादा राख्थे आफ्नो घरमा आउने मानिसलाई स्वागत र सत्कार गर्ने वानी भएकाले उनले साथी को पनि सत्कार गरे।
शुद्ध पुनर्लेखन :
शिवनारायण सभ्यताको मर्यादा राख्थे। आफ्नो घरमा आउने मानिसलाई स्वागत र सत्कार गर्ने बानी भएकाले उनले साथीको पनि सत्कार गरे।
सच्याइएका अशुद्धिहरू :
- शीवनारान → शिवनारायण
- षभ्यता → सभ्यता
- वानी → बानी
- 'साथी को' → 'साथीको' (विभक्ति जोडिनुपर्ने)
- 'राख्थे' पछि पूर्णविराम राखी वाक्य छुट्याइएको।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा पारिभाषिक शब्द र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : नयाँ संविधान जारी भएपछि त्यसअनुसार पुराना ऐन पनि फटाफट संशोधन हुँदै छन्। कानुनी राज र विधिको शासन भएन भने शासनप्रतिको जनताको विश्वास हवात्तै घट्छ।
अथवा
(ख) दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा टुक्का पहिचान गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : कोरोना जस्तो भाइरसको आक्रमणमा परी कैयौँ मान्छे जिब्रो टोकेपछि अगुल्टाले हानेको कुकुर बिजुली चम्किँदा तर्सिन्छ भनेझैँ हामी सामान्य ज्वरो र रुघाखोकीमा पनि तर्सिने भइसकेका छौँ। हुन त कोरोनाले ग्रस्त बनाएकालाई आफू नमरी स्वर्ग देखिँदैन भने जस्तै विश्वास नहोला तर पनि महामारी र सङ्क्रामक रोगका बारेमा सबैले कान ठाडो पार्नु नै पर्छ।
(क) पारिभाषिक र अनुकरणात्मक शब्द :
- पारिभाषिक शब्द — संविधान
- वाक्य : नेपालको संविधान सन् २०७२ सालमा जारी भएको थियो।
- अनुकरणात्मक शब्द — फटाफट
- वाक्य : उसले आफ्नो काम फटाफट सकेर घर फर्कियो।
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) उखान र टुक्का :
- उखान — अगुल्टाले हानेको कुकुर बिजुली चम्किँदा तर्सिन्छ (एक पटक दुःख पाएको मानिस सानो कुरामा पनि डराउँछ)
- वाक्य : पटक-पटक ठगिएको हुनाले अब ऊ कसैलाई विश्वासै गर्दैन, 'अगुल्टाले हानेको कुकुर बिजुली चम्किँदा तर्सिन्छ' भनेझैँ।
- टुक्का — कान ठाडो पार्नु (सतर्क/सावधान हुनु)
- वाक्य : महामारीको खबर सुनेपछि सबैले कान ठाडो पार्नु पर्छ।
दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दहरूको पदवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
तपाईंले मलाई बोलाउनुभएको सुनेको भए म पहिले नै यहाँ आउने थिएँ। नसुनेकाले दिदीको घर गएको हुँ। अब ढिलै भए पनि केही बेर बसेर कुराकानी गरौँला, हुन्न र?
(रेखाङ्कित शब्दहरू: तपाईंले, पहिले, गएको, कुराकानी)
रेखाङ्कित शब्दहरूको पदवर्ग :
| शब्द | पदवर्ग |
|---|---|
| तपाईंले | सर्वनाम (आदरार्थी पुरुषवाचक) |
| पहिले | क्रियाविशेषण (कालवाचक) |
| गएको | क्रिया (कृदन्त रूप) |
| कुराकानी | नाम (भाववाचक) |
तलको अनुच्छेदबाट दुईओटा तत्सम र दुईओटा आगन्तुक शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
यस पटक श्रीपञ्चमी र प्रणय दिवस एकैदिन परेका थिए। त्यसो भए पनि केटाकेटी कलेजमा पूजामा जानुपर्छ भन्दै घरबाट मोटरसाइकल लिएर पार्क र रेस्टुरेन्टतिर गएको भने सुनिएन। यो सकारात्मक कुरा हो।
तत्सम शब्द (दुई) : श्रीपञ्चमी, प्रणय (दिवस पनि तत्सम)
आगन्तुक शब्द (दुई) : कलेज, मोटरसाइकल (पार्क, रेस्टुरेन्ट पनि आगन्तुक)
तत्सम शब्द संस्कृतबाट जस्ताको तस्तै आएका हुन्छन् भने आगन्तुक शब्द अङ्ग्रेजी आदि अन्य भाषाबाट आएका हुन्छन्।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) दिइएको अनुच्छेदबाट तीनओटा उपसर्ग व्युत्पन्न र तीनओटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् : नेपालको संविधानले हामी सबै नागरिकलाई बोल्ने स्वतन्त्रता प्रदान गरेको छ। जनताले सुयोग्य प्रतिनिधि छान्ने मत दिने अधिकारको व्यवस्था गरेको छ। संविधानमा नागरिकका मौलिक हकको संरक्षणको कानुनी दायित्व पनि उल्लेख गरिएको छ।
अथवा
(ख) दिइएको अनुच्छेदबाट तीनओटा समस्त शब्द र तीनओटा द्वित्व व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी समस्त शब्दको विग्रह र द्वित्व शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् : ससाना बालबालिकाले आफ्नो कर्तव्य पूरा गरेका छन्। ठुलठुला महर्षि पनि वनबास गएर चित्तशुद्धिमा रमाएका छन्। हरिदिन लोभलालचमा फस्ने मानिसले समाजमा घरैघर ठह्र्याएर भैभगडा निम्त्याएको भेटिन्छ।
(क) उपसर्ग व्युत्पन्न र प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द :
उपसर्ग व्युत्पन्न (उपसर्ग + मूल शब्द) :
- सुयोग्य = सु (उपसर्ग) + योग्य
- प्रदान = प्र (उपसर्ग) + दान
- संरक्षण = सम् (उपसर्ग) + रक्षण
प्रत्यय व्युत्पन्न (मूल शब्द + प्रत्यय) :
- स्वतन्त्रता = स्वतन्त्र + ता (प्रत्यय)
- नागरिक = नगर + इक (प्रत्यय)
- मौलिक = मूल + इक (प्रत्यय)
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) समस्त शब्द र द्वित्व व्युत्पन्न शब्द :
समस्त शब्द र विग्रह :
- बालबालिका = बाल र बालिका
- वनबास = वनमा बास
- लोभलालच = लोभ र लालच
द्वित्व व्युत्पन्न शब्द (एउटै/मिल्दो शब्दको दोहोरिने प्रक्रिया) :
- ससाना = सानो + सानो → ससाना
- ठुलठुला = ठुलो + ठुलो → ठुलठुला
- घरैघर = घर + घर → घरैघर
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) रेखाङ्कित शब्दहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नुहोस् : दाजु पोखरादेखि बसबाट आउनुभयो। उहाँले भाइलाई सुन्तला दिनुभयो। आफ्नै खेतबारीमा फलेका सुन्तला उपहार पाउँदा भाइ 'मख्ख' पर्यो। हामीले पनि आफ्नो खेतबारीलाई मलिलो बनाउनुपर्छ र ठाउँअनुसारको उत्पादन गर्नुपर्छ।
अथवा
(ख) दिइएको अनुच्छेदमा दिइएका वाक्यहरूलाई बहुवचनमा परिवर्तन गर्नुहोस् : म यसपालि मुक्तिनाथ घुम्न जान्छु। म त्यहाँको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सौन्दर्यको आनन्द लिन्छु। म त्यहाँ पाइने वनस्पतिका बारेमा जानकारी लिन्छु। म चार दिनको यात्रापछि घर फर्कन्छु।
(क) रेखाङ्कित शब्दहरूको कारक :
| शब्द | कारक |
|---|---|
| पोखरादेखि | अपादान कारक |
| बसबाट | करण कारक |
| भाइलाई | सम्प्रदान कारक |
| खेतबारीलाई | कर्म कारक |
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) बहुवचनमा परिवर्तन :
- हामी यसपालि मुक्तिनाथ घुम्न जान्छौँ।
- हामी त्यहाँको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सौन्दर्यको आनन्द लिन्छौँ।
- हामी त्यहाँ पाइने वनस्पतिका बारेमा जानकारी लिन्छौँ।
- हामी चार दिनको यात्रापछि घर फर्कन्छौँ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) पूर्ण वर्तमान कालका फरक फरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा पढेको कुनै पाठको वर्णन गर्नुहोस्।
अथवा
(ख) दिइएको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई करणमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : ऊ कहिल्यै गृहकार्य गर्दैन। उसको त्यो बानी धेरैलाई मन पर्दैन। ऊ धेरैको नजरमा राम्रो छैन। शिक्षकले उसलाई माया गर्नुहुन्न।
(क) पूर्ण वर्तमान कालका फरक-फरक क्रियापद प्रयोग गरी पाठको वर्णन :
मैले 'नेपाली पहिचान' पाठ राम्ररी पढेको छु। यस पाठको मूल भाव मैले राम्ररी बुझेको छु। यसले देशको विविधताप्रति मलाई गर्व गर्न सिकाएको छ। पाठका मुख्य बुँदाहरू मैले आफ्नो अभ्यास कापीमा लेखेको छु।
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) करण (कर्मवाच्य) मा परिवर्तन :
- उसबाट कहिल्यै गृहकार्य गरिँदैन।
- उसको त्यो बानी धेरैद्वारा मन पराइँदैन।
- ऊ धेरैको नजरमा राम्रो ठानिँदैन।
- शिक्षकबाट उसलाई माया गरिँदैन।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) दिइएको अनुच्छेदमा रहेका चारओटा सरल वाक्यलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नुहोस् : हामी नेपाली परिश्रमी छौँ। हामी स्वाभिमानी र इमानदार छौँ। हामी आत्मनिर्भर हुन चाहन्छौँ। हामी आफ्नो देश आफै बनाउँछौँ।
अथवा
(ख) दिइएका वाक्यहरूलाई प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस् : उमेशले देशको अवस्था सुधार्ने चाहना रहेको कुरा साथीसँग गर्यो। त्यसका लागि विदेशी भूमि त्याहेर नेपाल आउने प्रसङ्ग उसले कोट्यायो। उमेशको कुरा सार्थक पनि अरू आफ्नो पासपोर्टको लाइन नबस्ने कुरा गर्यो। उमेशले अरू आफू नेपालकै सेवामा समर्पित हुन बतायो।
(क) चार सरल वाक्यको संश्लेषण (एउटै वाक्यमा) :
परिश्रमी, स्वाभिमानी र इमानदार हामी नेपाली आत्मनिर्भर हुन चाहन्छौँ र आफ्नो देश आफै बनाउँछौँ।
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन :
उमेशले साथीसँग भन्यो, "म देशको अवस्था सुधार्ने चाहना राख्छु। त्यसका लागि म विदेशी भूमि त्यागेर नेपाल आउँछु। म आफ्नो पासपोर्टको लाइनमा बस्दिनँ। म नेपालकै सेवामा समर्पित हुन्छु।"
दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
लोकतन्त्र र मानव अधिकार एउटै सिक्काका दुईओटा पाटा हुन्। मानव अधिकार नभएका लोकतन्त्र अपाङ्ग हुन्छ भने लोकतन्त्र नभएको मानव अधिकार फोस्रो नारा मात्र हुन्छ। मानव अधिकार केवल लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा मात्रै पाउन सक्छन्। मानव अधिकारको प्रत्याभूति केवल लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाले मात्र दिन सक्छ। प्रत्येक नागरिकको आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको पहिलो सर्त हो। यस्ता अधिकारलाई जनताका मौलिक अधिकार भनिन्छ। कानुनले सम्पूर्ण नागरिकमाथि क्षेत्र, वर्ण, जात, धर्म, लिङ्ग, विचार वा यस्तै अन्य कुनै कारणले विभेद नगरी सबै जनतालाई समान व्यवहार गर्छ। विचार र अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता, विना हात-हतियार शान्तिपूर्ण भेला हुने स्वतन्त्रता, सङ्घ संस्था खोल्ने स्वतन्त्रता, मुलुकभर आवत-जावत गर्ने र बसोबास गर्ने स्वतन्त्रता, कुनै पेसा रोजगार, उद्योग/व्यापार गर्ने जस्ता स्वतन्त्रताका हक अधिकारहरू लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा जनतालाई दिइएका हुन्छन्। छापाखाना र प्रकाशनसम्बन्धी अधिकार, सूचना प्राप्त गर्ने अधिकार, सम्पत्ति आर्जन गर्ने, भोग गर्ने र बेचबिखन गर्ने अधिकार, आफ्नो भाषा, लिपि र संस्कृतिको संरक्षण र संवर्धन गर्ने अधिकार पनि जनताले पाउनुपर्ने अधिकार हुन्। धर्मसम्बन्धी हक, शोषण विरूद्धको हक र संवैधानिक उपचारको हकसम्बन्धी अधिकार पनि लोकतन्त्रमा जनताले प्राप्त गरेका हुन्छन्। लोकतान्त्रिक मुलुकमा जनताले यी आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति गरेका हुन्छन् र त्यो प्रत्याभूति देशको मूल कानुन वा संविधानले प्रष्टसँग उल्लेख गरिएको हुन्छ।
प्रश्नहरू: (क) लोकतन्त्र र मानव अधिकारबिच कस्तो सम्बन्ध हुन्छ? (ख) लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको पहिलो सर्त के हो? (ग) लोकतन्त्रमा जनताले कुन कुन क्षेत्रमा स्वतन्त्रता पाएका हुन्छन्? (घ) जनताले लोकतन्त्रमा पाउनुपर्ने अधिकार के के हुन्? (ङ) लोकतान्त्रिक मुलुकमा मानव अधिकारको प्रत्याभूति कसरी गरिएको हुन्छ?
(क) लोकतन्त्र र मानव अधिकारबिच एउटै सिक्काका दुई पाटाजस्तो अन्योन्याश्रित सम्बन्ध हुन्छ। मानव अधिकारबिनाको लोकतन्त्र अपाङ्ग हुन्छ भने लोकतन्त्रबिनाको मानव अधिकार फोस्रो नारा मात्र हुन्छ।
(ख) प्रत्येक नागरिकको आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति नै लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको पहिलो सर्त हो।
(ग) लोकतन्त्रमा जनताले विचार र अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता, विना हात-हतियार शान्तिपूर्ण भेला हुने स्वतन्त्रता, सङ्घ-संस्था खोल्ने स्वतन्त्रता, मुलुकभर आवत-जावत तथा बसोबास गर्ने स्वतन्त्रता र पेसा/रोजगार/उद्योग/व्यापार गर्ने स्वतन्त्रता पाएका हुन्छन्।
(घ) जनताले छापाखाना तथा प्रकाशनसम्बन्धी अधिकार, सूचना प्राप्त गर्ने अधिकार, सम्पत्ति आर्जन/भोग/बेचबिखन गर्ने अधिकार, आफ्नो भाषा/लिपि/संस्कृतिको संरक्षण-संवर्धन गर्ने अधिकार, धर्मसम्बन्धी हक, शोषणविरुद्धको हक र संवैधानिक उपचारको हक पाउनुपर्छ।
(ङ) लोकतान्त्रिक मुलुकमा यी आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति देशको मूल कानुन वा संविधानले प्रष्टसँग उल्लेख गरेर गरिएको हुन्छ।
दिइएको अनुच्छेद पढी मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिपोट गर्नुहोस् र एकतृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :
सूचना र प्रविधिको विकास भएसँगै मानव जीवनलाई धेरै सहज र सजिलो भएको छ। यसले सबैभन्दा मुख्य कुरा समय र भौतिक दूरीलाई मेटाउँदै छ। यसबाट शिक्षा, सिप, ज्ञान र सूचना आदानप्रदान गर्न अति नै सजिलो भएको छ। विश्वभरि फैलिएको ज्ञानको भण्डारका रूपमा रहेका पुस्तक, पत्रिका आदिलाई क्षणभरमै हेर्न, पढ्न, छाप्न र सुन्न सम्भव भएको छ। यसले यातायातमा हुने खर्च र समयलाई बचाएको छ। कसैले व्यक्त गरेका विचार वा सन्देश तुरुन्तै विश्वभरि फैलाउन सकिने भएको छ। यसैका माध्यमबाट उद्योगी र व्यवसायीहरूले आफ्नो उत्पादन विश्वबजारमा पुर्याउन थालेका छन्। प्रविधिकै माध्यमबाट घरमै बसीबसी ग्राहकले खाद्य पदार्थलगायत विविध सामान सहजै प्राप्त गर्न सक्छन्। कुनै पनि ठाउँमा बसेर विश्वका जुनसुकै सामान पनि खरिद गर्न सकिन्छ। सूचना र प्रविधिको प्रयोगबाट सरकारले जनतालाई प्रभावकारी सेवा द्रुत गतिमा दिन सक्छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, मनोरञ्जन, व्यापार, उद्योगधन्दा, राज्य व्यवस्थापन, सुशासन, आमसञ्चार, मानव स्रोतको विकास, योजना तर्जुमा आदि अनेकौँ क्षेत्रमा सूचना र प्रविधिको प्रयोग गरी जनजीवनलाई सहज बनाउनेतर्फ उल्लेख्य उपलब्धि भएको पाइन्छ। सूचना र प्रविधिको सदुपयोगले मानव जीवनलाई सकारात्मक प्रभाव पार्दछ भने यसको दुरुपयोगले धेरै नकारात्मक असर पैदा गर्दछ।
मुख्य चार बुँदा (टिपोट) :
- सूचना-प्रविधिको विकासले मानव जीवनलाई सहज बनाउँदै समय र भौतिक दूरीलाई घटाएको छ।
- शिक्षा, सिप, ज्ञान र सूचना आदानप्रदान तथा पुस्तक/पत्रिका हेर्न-पढ्न-सुन्न सजिलो भएको छ।
- उद्योग-व्यवसाय, खरिद-बिक्री र सरकारी सेवा प्रवाह द्रुत तथा प्रभावकारी भएको छ।
- यसको सदुपयोगले सकारात्मक र दुरुपयोगले नकारात्मक असर पार्छ।
सारांश (करिब एकतृतीयांश) :
सूचना तथा प्रविधिको विकासले मानव जीवनलाई सहज बनाई समय र दूरीको खाडल घटाएको छ। यसबाट शिक्षा, ज्ञान र सूचनाको आदानप्रदान सजिलो भएको छ; उद्योग, व्यापार, खरिद-बिक्री तथा सरकारी सेवा प्रवाह छिटो र प्रभावकारी भएको छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, सञ्चार, सुशासनलगायत अनेक क्षेत्रमा यसको उल्लेख्य उपलब्धि देखिएको छ। तर यसको सदुपयोगले मात्र सकारात्मक प्रभाव पर्छ; दुरुपयोगले नकारात्मक असर निम्त्याउँछ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) युवाहरूको विदेश पलायन रोक्न अपनाउनुपर्ने उपायहरूका बारेमा उल्लेख गर्दै गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकका सम्पादकलाई चिठी लेख्नुहोस्। (मानौँ तपाईंको नाम प्रकृति दाहाल हो।)
अथवा
(ख) विद्यालय व्यवस्थापन समितिले वार्षिकोत्सव मनाउन गरेको बैठकको निर्णय तयार गर्नुहोस्।
(क) सम्पादकलाई पत्र :
मिति : २०८१।०२।१५
श्रीमान् सम्पादकज्यू,
गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिक, काठमाडौँ।
विषय : युवा पलायन रोक्ने उपायबारे।
महोदय,
आजभोलि नेपाली युवाहरू ठुलो सङ्ख्यामा रोजगारी, अध्ययन र राम्रो जीवनको खोजीमा विदेशिने क्रम बढ्दो छ। यसले देशको मानव स्रोत र अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पारेको छ। यसलाई रोक्न देशभित्रै रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ, साना-मझौला उद्योग तथा कृषि व्यवसायलाई प्रोत्साहन दिनुपर्छ, सिपमूलक तालिम र सहुलियतपूर्ण ऋणको व्यवस्था गर्नुपर्छ एवं सुशासन कायम गरी युवालाई भविष्यप्रति आशावादी बनाउनुपर्छ। यी विचार तपाईंको प्रतिष्ठित पत्रिकामा प्रकाशित गरिदिनुहुन सादर अनुरोध गर्दछु।
भवदीय,
प्रकृति दाहाल
(ठेगाना : काठमाडौँ)
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) बैठकको निर्णय :
विद्यालय व्यवस्थापन समितिको बैठकको निर्णय
मिति : २०८१।०२।१०, स्थान : विद्यालय सभाहल
अध्यक्ष ........ को अध्यक्षतामा बसेको बैठकमा निम्न निर्णय गरियो :
निर्णय नं. १ : आगामी फागुन महिनामा विद्यालयको वार्षिकोत्सव मनाउने।
निर्णय नं. २ : उत्सव सञ्चालनका लागि प्रधानाध्यापकको संयोजकत्वमा ५ सदस्यीय कार्यक्रम समिति गठन गर्ने।
निर्णय नं. ३ : कार्यक्रमको बजेट तथा कार्यतालिका तयार गरी अर्को बैठकमा पेस गर्ने जिम्मा समितिलाई दिने।
बैठक अध्यक्षज्यूको धन्यवादसँगै समापन भयो।
.......................
(अध्यक्ष/सचिवको हस्ताक्षर)
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) आफूसमेत सहभागी भएको शैक्षिक भ्रमणका कुराहरू समेटी १५० शब्दसम्मको एउटा प्रतिवेदन तयार पार्नुहोस्। (मानौँ तपाईंको विद्यालयको नाम भानुभक्त मावि र तपाईंको नाम साकार हो।)
अथवा
(ख) 'दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मूल्यवृद्धिले पारेको असर' शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नुहोस्।
(क) शैक्षिक भ्रमण प्रतिवेदन (करिब १५० शब्द) :
शीर्षक : भानुभक्त मावि को शैक्षिक भ्रमण प्रतिवेदन
हाम्रो भानुभक्त माविका कक्षा १२ का विद्यार्थीहरूले मिति २०८१ साल जेठ १० गते लुम्बिनी क्षेत्रमा शैक्षिक भ्रमण गरेका थियौँ। पाठ्यपुस्तकमा पढेका ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक स्थलको प्रत्यक्ष अवलोकन गर्ने उद्देश्यले यो भ्रमण आयोजना गरिएको थियो। बिहान ६ बजे विद्यालयबाट प्रस्थान गरी हामी दिउँसो गन्तव्यमा पुग्यौँ। भगवान् बुद्धको जन्मस्थल मायादेवी मन्दिर, अशोक स्तम्भ, पुष्करिणी पोखरी र विभिन्न देशले निर्माण गरेका विहारहरू अवलोकन गर्यौँ। शिक्षकहरूले ऐतिहासिक महत्त्वबारे जानकारी दिनुभयो। यस भ्रमणले हामीलाई इतिहास र संस्कृतिको व्यावहारिक ज्ञान दियो र सामूहिक भावना बढायो। साँझ हामी सकुशल विद्यालय फर्कियौँ। समग्रमा यो भ्रमण ज्ञानवर्धक र फलदायी रह्यो।
— प्रतिवेदक : साकार
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) टिप्पणी : दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मूल्यवृद्धिले पारेको असर (करिब १५० शब्द) :
हालका वर्षहरूमा दैनिक उपभोग्य वस्तुहरू — चामल, तेल, दाल, तरकारी, ग्यास आदिको मूल्य निरन्तर बढ्दै गएको छ। यसले सीमित आय भएका सर्वसाधारण तथा निम्न-मध्यम वर्गको दैनिक जीवनमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। बढ्दो महँगीले परिवारको बजेट खल्बलिएको छ; पोषणयुक्त खानामा कटौती गर्नुपर्ने बाध्यता आएको छ। यसले बचत घटाएको, ऋणको भार बढाएको र जीवनस्तरमा गिरावट ल्याएको छ। मूल्यवृद्धिका मुख्य कारणमा आयातमा निर्भरता, बिचौलियाको मुनाफाखोरी, ढुवानी खर्च र अनुगमनको कमजोरी रहेका छन्। यसलाई नियन्त्रण गर्न सरकारले बजार अनुगमन कडा बनाउने, स्वदेशी उत्पादन बढाउने र आपूर्ति व्यवस्था सुधार्ने काम गर्नुपर्छ। तब मात्र सर्वसाधारणले राहत महसुस गर्न सक्छन्।
कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :
(क) मर्नैपर्छ भने पनि पर पुगी मरौँ नभुक्ने यो हिमालमा किन भुकी मरौँ।
अथवा
(ख) जीवन एउटा नटुङ्गिदो यात्रा रहेछ।
(क) उद्धरणको व्याख्या :
मर्नैपर्छ भने पनि पर पुगी मरौँ नभुक्ने यो हिमालमा किन भुकी मरौँ।
सन्दर्भ : यी पङ्क्ति देशभक्ति र स्वाभिमानसँग सम्बन्धित कवितांशबाट लिइएका हुन्। यहाँ कविले मातृभूमिप्रतिको अगाध प्रेम र त्यागको भावना व्यक्त गरेका छन्।
भाव/व्याख्या : मृत्यु अवश्यम्भावी छ; मर्नैपर्ने भए पनि कुनै ठुलो, सार्थक उद्देश्य ('पर पुगी') का लागि मर्नु राम्रो हो भन्ने कविको भनाइ छ। 'नभुक्ने हिमाल' ले शान्त, स्वाभिमानी र भव्य नेपाली भूमिको प्रतीक बोकेको छ। त्यस्तो गौरवशाली भूमिमा कुकुरले झैँ व्यर्थमा 'भुकी' (कलह/कायरता गरी) मर्नु लाजमर्दो हुन्छ। अर्थात् जीवन क्षणभङ्गुर भए पनि त्यो वीरता, स्वाभिमान र देशका लागि अर्थपूर्ण ढङ्गले बिताउनुपर्छ।
महत्त्व : यो उद्धरणले देशभक्ति, आत्मसम्मान र उच्च जीवनादर्शको सन्देश दिन्छ।
(विकल्प ख : 'जीवन एउटा नटुङ्गिदो यात्रा रहेछ' — जीवन निरन्तर चलिरहने, कहिल्यै नटुङ्गिने यात्रा हो; यसमा सुख-दुःख, उतार-चढाव आउँदै-जाँदै गर्छन्, मानिसले निरन्तर अघि बढिरहनुपर्छ भन्ने भाव रहेको छ।)
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) दिइएको रिपोर्ताज अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : हामीले विकल्प खोज्नुपर्छ। सबैले उही काम गरेर हुँदैन। हाम्रा आवश्यकता असीमित छन्। तिनको परिपूर्तिका लागि विविधता आवश्यक हुन्छ तर नगर्नुभन्दा केही गर्नु राम्रो हो। 'देखासिकी गरी खा आरिसे मरी जा' भन्ने उखान पनि छ। जहाँसम्म हाम्रो जस्तो उद्योगको कुरा छ, त्यसमा भने अहिले कति पनि काम भएकै छैन। हामीले गरेका काम त हात्तीका मुखमा जिरा जस्ता मात्रै हुन्। यस्ता हजारौँ उद्योग हुनुपर्छ। केही कुरामा भने हामीले ध्यान दिनैपर्छ। पहिलो कुरो हो गुणस्तरमा सम्झौता गर्नुहुँदैन। दोस्रो कुरा स्वस्थ प्रतिस्पर्धा, सहकार्य र आदानप्रदानको संस्कृति बसाउनुपर्छ। त्यसो गर्न सके हामी जति उत्पादन त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा जान्छौँ।
प्रश्नहरू: (अ) उत्पादनमा किन विकल्प खोज्नुपरेको हो? (आ) जति धेरै उत्पादन त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा पुग्ने उपाय के हो?
अथवा
(ख) दिइएको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : अक्षता हेरे झैँ पत्रिकाका फाइल हेर्दै गर्न थाल्यो हार्डडिस्कमा राख्दै गर्न थाल्यो एन्टिभाइरस गोर्खे। आधाजति पुन्याएपछि राक्षसजस्तो भिनलाग्दो भाइरस भेट्यो। फोलाबाट खरानी निकाल्यो। मन्त्र फुकेर रेखा हाल्यो। तथा माझासलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थेच्यायो। फेरि स्क्यान गर्न थाल्यो। स्क्यानिङ गर्न थालेपछि केही भाइरस भागेर कुनाकुनामा पस्दा रहेछन्। करिब एक लाख फाइल स्क्यान गरेपछि पाँचथरिका भाइरस भेट्यो ती भाइरसले लगभग चार सय फाइलमा सङ्क्रमण गरेका थिए। थुप्रै फाइल मर्मत भए मर्मत हुन नसकेकालाई एन्टिभाइरस गोर्खेले डिलिट गर्न सुफाब दियो। पेसलले 'ओ के' लेखेका ठाउँमा माउसको चुच्चो लगेर थिच्यो। भाइरसले बिगारेका र मर्मत हुन नसकेका फाइल जति स्वाित्त उडायो।
प्रश्नहरू: (अ) 'भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थेच्यायो' भन्नुको तात्पर्य के हो? (आ) गोर्खेले कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउनका लागि गरेका प्रयास के के हुन्?
(क) रिपोर्ताज अंशका प्रश्नोत्तर :
(अ) हाम्रा आवश्यकता असीमित र विविध प्रकारका हुन्छन् अनि सबैले एउटै काम मात्र गरेर ती पूरा हुँदैनन्। त्यसैले उत्पादनमा विविधता ल्याउन विकल्प खोज्नुपरेको हो।
(आ) गुणस्तरमा कुनै सम्झौता नगर्ने अनि स्वस्थ प्रतिस्पर्धा, सहकार्य र आदानप्रदानको संस्कृति बसाल्ने — यिनै उपाय अपनाए जति धेरै उत्पादन गर्यो त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा पुग्न सकिन्छ।
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) कथांशका प्रश्नोत्तर :
(अ) 'भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थेच्यायो' भन्नुको तात्पर्य — कम्प्युटरमा भएको हानिकारक भाइरसलाई एन्टिभाइरसले पत्ता लगाई नियन्त्रणमा लिएर नष्ट गर्ने प्रक्रियाको प्रतीकात्मक/मानवीकृत अभिव्यक्ति हो।
(आ) गोर्खे (एन्टिभाइरस) ले कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउन — पत्रिका फाइल र हार्डडिस्क स्क्यान गर्ने, भाइरस पत्ता लगाएर नियन्त्रणमा लिने, संक्रमित फाइलहरू मर्मत गर्ने र मर्मत हुन नसकेका फाइललाई डिलिट गर्ने प्रयास गरे।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) "नारी सङ्घर्षका प्रतिमूर्ति हुन्" भन्ने भनाइप्रति तपाईंको प्रतिक्रिया के छ? 'विरहिणी दमयन्ती' कथाका आधारमा लेख्नुहोस्।
अथवा
(ख) नेपालमा रहेका विविधतालाई पर्यटनमा कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ? 'नेपाली पहिचान' पाठका आधारमा आफ्ना तर्कहरू प्रस्तुत गर्नुहोस्।
(क) 'नारी सङ्घर्षका प्रतिमूर्ति हुन्' भन्ने भनाइप्रति प्रतिक्रिया ('विरहिणी दमयन्ती' कथाका आधारमा) :
'नारी सङ्घर्षका प्रतिमूर्ति हुन्' भन्ने भनाइसँग म पूर्ण रूपमा सहमत छु। 'विरहिणी दमयन्ती' कथामा दमयन्तीले देखाएको धैर्य, सहनशीलता र सङ्घर्षले यो कुरालाई प्रमाणित गर्छ। पतिको वियोग, वनको एकान्त, ठगिनु, अपहेलना र अनेक कष्ट भोग्दा पनि दमयन्तीले आफ्नो पतिव्रता धर्म र आत्मबल त्यागिनन्। विपत्तिको भुमरीमा परेर पनि उनी हार मान्दिनन्, बरु धैर्यपूर्वक परिस्थितिसँग जुधिरहन्छिन् र अन्ततः पतिसँग पुनर्मिलन गर्न सफल हुन्छिन्। दमयन्तीको यो चरित्रले नारी कोमल मात्र होइन, अपार धैर्य र सङ्घर्षशील शक्तिकी प्रतीक पनि हुन् भन्ने देखाउँछ। त्यसैले यो भनाइ सर्वथा सत्य लाग्छ।
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) नेपालका विविधतालाई पर्यटनमा उपयोग ('नेपाली पहिचान' पाठका आधारमा) :
नेपाल भौगोलिक, प्राकृतिक, जातीय, भाषिक र सांस्कृतिक विविधताले सम्पन्न देश हो। 'नेपाली पहिचान' पाठका आधारमा यी विविधतालाई पर्यटनमा यसरी उपयोग गर्न सकिन्छ — हिमाल, पहाड र तराईको प्राकृतिक सौन्दर्यलाई पदयात्रा, पर्वतारोहण र इकोपर्यटनका रूपमा प्रवर्धन गर्न सकिन्छ; विभिन्न जातजाति, भाषा, चाडपर्व, रहनसहन र लोकसंस्कृतिलाई सांस्कृतिक पर्यटनका रूपमा अघि बढाउन सकिन्छ; ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थललाई धार्मिक पर्यटनसँग जोड्न सकिन्छ। यसरी हाम्रो विविधता नै नेपाली पहिचान र पर्यटन विकासको बलियो आधार बन्न सक्छ, जसले देशको आर्थिक समृद्धिमा योगदान पुर्याउँछ।
कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :
(क) 'एक चिहान' उपन्यासमा प्रस्तुत नेपाली सामाजिक अवस्थाको समीक्षा गर्नुहोस्।
अथवा
(ख) आमाको सपना के हो र त्यो कसरी पूरा हुन सक्छ? 'आमाको सपना' कविताका आधारमा विवेचना गर्नुहोस्।
(क) 'एक चिहान' उपन्यासमा प्रस्तुत नेपाली सामाजिक अवस्थाको समीक्षा :
भूमिका : लीलबहादुर क्षेत्रीकृत 'एक चिहान' उपन्यासले तत्कालीन नेपाली समाज, विशेषतः प्रवासमा रहेका नेपालीहरूको जीवन र सामाजिक यथार्थलाई मार्मिक ढङ्गले चित्रण गरेको छ।
सामाजिक अवस्थाको समीक्षा :
- आर्थिक विपन्नता : उपन्यासमा गरिबी, अभाव र जीविकाको सङ्घर्षले पीडित पात्रहरूको जीवन यथार्थपरक ढङ्गले प्रस्तुत भएको छ।
- सामाजिक विभेद र शोषण : वर्गीय असमानता, सामाजिक विभेद र शोषणको अवस्थालाई उपन्यासले उजागर गरेको छ।
- पारिवारिक सम्बन्ध र मूल्यमान्यता : परम्परागत मूल्यमान्यता, पारिवारिक दायित्व र मानवीय सम्बन्धका जटिलताहरू चित्रित छन्।
- प्रवासी जीवनको पीडा : परदेश/प्रवासमा रहेका नेपालीहरूले भोग्ने एक्लोपन, उपेक्षा र पहिचानको सङ्कट प्रभावकारी रूपमा देखाइएको छ।
- परिवर्तनको चाहना : समाजमा व्याप्त विसङ्गति र अन्यायप्रति विद्रोह तथा सुधारको आकाङ्क्षा झल्किन्छ।
निष्कर्ष : 'एक चिहान' ले तत्कालीन नेपाली समाजको गरिबी, विभेद, शोषण र प्रवासी पीडालाई यथार्थवादी शैलीमा प्रस्तुत गर्दै सामाजिक चेतना जगाउने प्रयास गरेको छ। यसर्थ यो उपन्यास नेपाली समाजको ऐना बन्न सफल भएको छ।
(वैकल्पिक उत्तर — ख)
(ख) आमाको सपना के हो र कसरी पूरा हुन सक्छ? ('आमाको सपना' कविताका आधारमा) :
भूमिका : 'आमाको सपना' कवितामा एक आमाले आफ्ना सन्तान र समाजप्रति राखेको आशा, अपेक्षा र भविष्यको कल्पनालाई काव्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
आमाको सपना : आमाको सपना आफ्ना सन्तान सुयोग्य, सुशिक्षित र असल नागरिक बनून्, समाज तथा देश शान्त, समुन्नत र समतामूलक बनोस्, अनि सबैले स्वाभिमानपूर्वक सुखी जीवन बिताउन पाऊन् भन्ने रहेको छ। यो सपना केवल व्यक्तिगत नभई सामाजिक र राष्ट्रिय हितसँग जोडिएको छ।
सपना पूरा हुने उपाय :
- सन्तानलाई असल शिक्षा-संस्कार दिएर सक्षम बनाउँदा,
- मेहनत, इमानदारी र त्यागको बाटो हिँड्दा,
- समाजमा एकता, सहयोग र सद्भाव कायम गर्दा,
- देश-समाजप्रति कर्तव्यनिष्ठ भएर काम गर्दा आमाको सपना पूरा हुन सक्छ।
निष्कर्ष : आमाको सपना त्याग, माया र उच्च आदर्शले भरिएको हुन्छ; नयाँ पुस्ताले परिश्रम, शिक्षा र असल आचरणद्वारा त्यसलाई साकार पार्न सक्छ।
कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा २५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :
(क) नेपालको जलसम्पदा र आर्थिक विकास
(ख) मेरो देश : मेरो पहिचान
(ग) जीवनमा शिक्षाको महत्त्व
निबन्ध : जीवनमा शिक्षाको महत्त्व
भूमिका : शिक्षा मानव जीवनको त्यो प्रकाश हो जसले अज्ञानको अन्धकार हटाई व्यक्तिलाई सभ्य, सुसंस्कृत र विवेकशील बनाउँछ। 'शिक्षा' शब्दले ज्ञान, सिप र असल आचरणको समष्टि बुझाउँछ। मानिस र पशुबिचको मूल भिन्नता नै शिक्षाले निर्धारण गर्छ।
शिक्षाको महत्त्व :
- व्यक्तित्व विकास : शिक्षाले मानिसको बौद्धिक, नैतिक र सामाजिक विकास गराई पूर्ण व्यक्तित्व निर्माण गर्छ।
- आर्थिक आधार : शिक्षाले सिप र योग्यता प्रदान गरी रोजगारी तथा स्वरोजगारको ढोका खोल्छ, जसले आत्मनिर्भर जीवन सम्भव बनाउँछ।
- सामाजिक चेतना : शिक्षित व्यक्तिले आफ्ना अधिकार र कर्तव्य बुझ्छ, अन्धविश्वास र कुरीतिविरुद्ध आवाज उठाउँछ अनि समाज सुधारमा योगदान पुर्याउँछ।
- राष्ट्र विकास : शिक्षित नागरिक नै देशको अमूल्य मानव स्रोत हुन्; तिनैले देशलाई समृद्धि र प्रगतितर्फ डोर्याउँछन्।
- आत्मविश्वास र नैतिकता : शिक्षाले आत्मविश्वास, अनुशासन र असल चरित्रको विकास गराउँछ।
समस्या र समाधान : हाम्रो देशमा गुणस्तरीय शिक्षाको पहुँच, सबैमा समान अवसर र व्यावहारिक/सिपमूलक शिक्षाको अभाव जस्ता समस्या छन्। यसका लागि राज्यले शिक्षामा लगानी बढाउने, गुणस्तर सुधार्ने र सबैको पहुँच सुनिश्चित गर्ने काम गर्नुपर्छ।
निष्कर्ष : शिक्षा व्यक्ति, समाज र राष्ट्र तीनै तहको उन्नतिको आधारशिला हो। शिक्षाविनाको जीवन दिशाहीन हुन्छ। त्यसैले सबैले शिक्षाको महत्त्व बुझी सुशिक्षित बन्दै समाज र देशको विकासमा योगदान पुर्याउनुपर्छ।
(परीक्षार्थीले दिइएका तीन शीर्षक — 'नेपालको जलसम्पदा र आर्थिक विकास', 'मेरो देश : मेरो पहिचान', वा 'जीवनमा शिक्षाको महत्त्व' — मध्ये कुनै एकमा यसैगरी भूमिका, विषयविस्तार र निष्कर्षसहित कम्तीमा २५० शब्दको निबन्ध लेख्न सक्छन्।)
Frequently asked questions
- Where can I find the NEB Class 12 Compulsory Nepali question paper 2081?
- The full NEB Class 12 Compulsory Nepali 2081 (regular) question paper is available free on Kekkei. You can read every question online and attempt the paper under timed exam conditions.
- Does the Compulsory Nepali 2081 paper come with solutions?
- Yes. Every question on this Compulsory Nepali past paper includes a step-by-step solution, plus instant AI feedback when you attempt it on Kekkei.
- How many marks is the NEB Class 12 Compulsory Nepali 2081 paper?
- The NEB Class 12 Compulsory Nepali 2081 paper carries 75 full marks and is meant to be completed in 180 minutes, across 18 questions.
- Is practising this Compulsory Nepali past paper free?
- Yes — reading and attempting this Compulsory Nepali past paper on Kekkei is completely free.