NEB Class 12 Social Studies and Life Skill Education Question Paper 2082 (Set A) Nepal

सम्यक प्रयास (Right Effort): बौद्ध परम्पराको अष्टाङ्गिक मार्गअन्तर्गत 'सम्यक प्रयास' भन्नाले मनमा उत्पन्न हुने अकुशल (खराब) विचारलाई हटाउने र कुशल (असल) विचारलाई उत्पन्न गरी टिकाइराख्ने सम्यक/उचित अभ्यास वा प्रयत्नलाई बुझाउँछ ।

पूर्वीय र पाश्चात्य दुवै दार्शनिक परम्पराले सत्य, ज्ञान र जीवनको अन्तिम उद्देश्य बारे जिज्ञासा राख्दै मानव अस्तित्व र विश्वको यथार्थ खोज्ने साझा प्रयास गर्छन् ।

सन्दर्भ सामग्री प्रयोग गर्दा मूल स्रोतको सही उद्धरण (citation) तथा सन्दर्भ सूची उल्लेख गर्नुपर्छ, जसले बौद्धिक चोरीबाट बचाउँछ र प्रतिवेदनलाई विश्वसनीय बनाउँछ ।

किनभने सूचना तथा तथ्याङ्कले अनुसन्धान समस्याको वस्तुगत र प्रमाणमा आधारित विश्लेषण गर्न तथा सही निष्कर्षमा पुग्न आधार प्रदान गर्छ, जसबिना अनुसन्धान भरपर्दो हुँदैन ।

नेपाल मण्डलका अन्तिम राजा जयप्रकाश मल्ल (कान्तिपुरका मल्ल राजा) थिए, जो पृथ्वीनारायण शाहको गोरखा विजय (वि.सं. १८२५) पछि पराजित भएका थिए ।

मेरो समुदायमा छाउपडी/छुवाछूतजस्ता कुरीतिविरुद्ध चेतना फैलाएर र छोरीहरूलाई समान रूपमा विद्यालय पठाउने अभ्यास गरेर सामाजिक रूपान्तरणलाई व्यवहारमा उतारेको छु । (विद्यार्थीले आफ्नो वास्तविक अनुभव लेख्न सक्छन् ।)

"मोबाइल कम, अध्ययन धेरै — स्वस्थ किशोरावस्था, उज्ज्वल भविष्य !"

मुख्य कारण हो — पुरुषहरू रोजगारीका लागि विदेश/वैदेशिक रोजगारमा बढी जाने हुँदा देशभित्रको आन्तरिक बसाइँसराइमा महिलाहरू (बिहेपछिको बसाइँसराइसमेत) को सङ्ख्या बढी देखिन्छ ।

नेपालको परराष्ट्र नीतिका दुई विशेषता:

1. पञ्चशीलको सिद्धान्त (शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्व, एकअर्काको सार्वभौमिकता र सीमाको सम्मान) मा आधारित ।
2. असंलग्नता (Non-alignment) तथा संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रप्रति प्रतिबद्धता अनुसार स्वतन्त्र र सन्तुलित सम्बन्ध राख्ने ।

परराष्ट्र मन्त्रीलाई सोध्न सकिने दुई नमुना प्रश्न:

1. वैश्विक संघ-संस्थाहरूबाट प्राप्त हुने अनुदान, ऋण र प्राविधिक सहयोग बढाउन नेपाल सरकारले हालसम्म कस्ता कूटनीतिक पहल गरेको छ ?
2. ती संघ-संस्थाहरूबाट प्राप्त सहयोगको प्रभावकारी सदुपयोग सुनिश्चित गर्न सरकारले के-कस्तो अनुगमन संयन्त्र अपनाएको छ ?

प्राविधिक शिक्षाले व्यक्तिलाई सीप र दक्षतायुक्त बनाई स्वरोजगार वा रोजगारीयोग्य जनशक्तिमा परिणत गर्ने हुनाले बेरोजगारी समस्या समाधानमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याउँछ ।

बौद्धिक चोरी (Plagiarism) न्यूनीकरणका कानुनी प्रयासलाई व्यावहारिक बनाउन मैले खेल्न सक्ने भूमिका:

1. मौलिक सिर्जना: आफ्ना लेख, परियोजना तथा अनुसन्धानमा अरूको विचार/सामग्री हुबहु नक्कल नगरी आफ्नै मौलिक भाषामा प्रस्तुत गर्ने ।
2. उचित उद्धरण: प्रयोग गरिएका स्रोतलाई citation र सन्दर्भ सूचीमार्फत यथोचित श्रेय दिने अभ्यास गर्ने ।
3. जनचेतना: साथीभाइ र समुदायमा प्रतिलिपि अधिकार (Copyright) तथा बौद्धिक सम्पत्ति अधिकारको महत्त्वबारे सचेतना फैलाउने ।
4. कानुनको पालना: प्रतिलिपि अधिकार ऐनलगायतका कानुनको सम्मान गर्दै पाइरेसी सामग्रीको प्रयोग र वितरणमा सहभागी नहुने ।
5. प्रविधिको सदुपयोग: plagiarism जाँच गर्ने सफ्टवेयरको प्रयोग गरी आफ्नो सामग्रीको मौलिकता सुनिश्चित गर्ने र अरूलाई पनि प्रेरित गर्ने ।

जीवन दर्शनको अर्थ: जीवन दर्शन भन्नाले व्यक्तिले जीवनलाई हेर्ने दृष्टिकोण, मूल्य-मान्यता तथा जीवनको उद्देश्य र जिउने तरिकाप्रतिको आफ्नो आधारभूत बुझाइ र विश्वासलाई बुझाउँछ । यो व्यक्तिको सोच, आचरण र निर्णयलाई मार्गदर्शन गर्ने जीवनसम्बन्धी समग्र चिन्तन हो ।

जीवन दर्शनका चार विशेषता:

1. व्यक्तिगत र मौलिक: प्रत्येक व्यक्तिको अनुभव, संस्कार र परिवेशअनुसार जीवन दर्शन फरक-फरक हुन्छ ।
2. मूल्य र आदर्शमा आधारित: यो सत्य, न्याय, इमानदारीजस्ता मूल्य-मान्यतामा आधारित हुन्छ ।
3. मार्गदर्शक: यसले व्यक्तिको लक्ष्य निर्धारण, निर्णय र व्यवहारलाई दिशा दिन्छ ।
4. गतिशील/परिवर्तनशील: अनुभव, शिक्षा र समयअनुसार जीवन दर्शनमा परिमार्जन र विकास हुँदै जान्छ ।

अथवा — कम्प्युटर सफ्टवेयरबाट तथ्याङ्क प्रभावकारी बनाउन ध्यान दिनुपर्ने पाँच विषय:

1. सही सफ्टवेयरको छनोट: तथ्याङ्कको प्रकृतिअनुसार उपयुक्त सफ्टवेयर (SPSS, Excel आदि) छनोट गर्ने ।
2. शुद्ध इन्ट्री: तथ्याङ्क प्रविष्टिमा त्रुटि नहोस् भनी सावधानी अपनाई जाँच गर्ने ।
3. उपयुक्त विश्लेषण विधि: उद्देश्यअनुसार सही सांख्यिकीय विधि र सूत्र प्रयोग गर्ने ।
4. प्रस्तुति: तालिका, चार्ट र ग्राफमार्फत सरल र बोधगम्य रूपमा प्रस्तुत गर्ने ।
5. सुरक्षा र गोपनीयता: तथ्याङ्कको ब्याकअप राखी गोपनीयता र विश्वसनीयता कायम राख्ने ।

सार्वजनिक सूचना

(मिति: २०८२/.../...)

विषय: धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थल स्वच्छ राख्ने सम्बन्धमा ।

यस प्रदेशमा रहेका सम्पूर्ण धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थल हाम्रो साझा सांस्कृतिक सम्पदा हुन् । यी स्थलको पवित्रता, स्वच्छता र सुन्दरता कायम राख्नु हामी सबैको कर्तव्य हो । अतः सम्पूर्ण दर्शनार्थी, स्थानीयवासी तथा पर्यटकहरूलाई निम्न कुराको पालना गर्न हार्दिक आग्रह गरिन्छ:

1. फोहोर निर्धारित डस्टबिनमा मात्र फाल्ने; जथाभावी नफाल्ने ।
2. प्लास्टिक तथा एकपटक प्रयोग हुने सामग्रीको प्रयोगमा संयम अपनाउने ।
3. भित्ता, मूर्ति वा संरचनामा लेख्ने/कुँद्ने नगर्ने र स्थलको मौलिकता जोगाउने ।
4. थुक्ने, धुम्रपान गर्ने तथा वातावरण प्रदूषित गर्ने कार्य नगर्ने ।
5. सरसफाइ अभियानमा स्वस्फूर्त सहभागी भई अन्यलाई समेत प्रेरित गर्ने ।

आउनुहोस्, हाम्रो सम्पदा हामी आफैँ जोगाऔँ ।

— ........... स्थल व्यवस्थापन समिति / नगरपालिका

राणाकालमा प्रजातान्त्रिक मूल्यविपरीत शासन भए पनि केही सकारात्मक सुधार भएकाप्रति मेरो धारणा:

1. शैक्षिक सुधार: दरबार हाई स्कुल (वि.सं. १९१०) र त्रिचन्द्र कलेज (वि.सं. १९७५) को स्थापनाले आधुनिक शिक्षाको थालनी भयो ।
2. कानुनी सुधार: जङ्गबहादुरले ल्याएको 'मुलुकी ऐन' (वि.सं. १९१०) ले देशमा पहिलोपटक लिखित र समान कानुनी व्यवस्थाको जग बसायो ।
3. सामाजिक सुधार: सतीप्रथा (चन्द्रशमशेर) र दासप्रथाको उन्मूलन जस्ता प्रगतिशील सामाजिक सुधार भए ।
4. पूर्वाधार विकास: टेलिफोन, बिजुली (फर्पिङ जलविद्युत्), छापाखाना तथा केही सडकको विकास भयो ।
5. सीमित भए पनि आधार: यी सुधार जनहितभन्दा शासकको स्वार्थप्रेरित भए पनि पछिको आधुनिक नेपालको विकासका लागि आधारशिला बने — यसर्थ ती ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण थिए ।

सामाजिक विविधताको सम्मानले सामाजिक सद्भाव र सहिष्णुता प्रवर्धन गर्ने कुरा (उदाहरणसहित):

1. पारस्परिक सम्मान: विभिन्न जात, धर्म र भाषाको सम्मानले एकले अर्कोलाई स्वीकार्ने वातावरण बन्छ । उदाहरण: हिन्दू र मुस्लिमले एकअर्काका चाडमा सहभागी हुनु ।
2. साझा उत्सव: दशैं, तिहार, इद, ल्होसार, क्रिसमसजस्ता पर्व सँगै मनाउँदा सामाजिक एकता बढ्छ ।
3. द्वन्द्व न्यूनीकरण: भिन्नतालाई सम्मान गर्दा गलतफहमी र साम्प्रदायिक द्वन्द्व घट्छ र शान्ति कायम हुन्छ ।
4. सांस्कृतिक आदानप्रदान: विविध समुदायबीच रीतिथिति, खानपान र कलाको आदानप्रदानले आपसी निकटता बढ्छ । उदाहरण: विभिन्न जातिका भोजन/नाच एकअर्काले अपनाउनु ।
5. समावेशी समाज निर्माण: सबैलाई समान अवसर र सम्मान मिल्दा 'विविधतामा एकता' सहितको सहिष्णु र सद्भावपूर्ण समाज निर्माण हुन्छ ।

प्रजातान्त्रिक शासन प्रणालीमा सूचनाको हकको महत्त्व:

1. पारदर्शिता: सरकारका निर्णय र कामकारबाही जनतासमक्ष खुला हुँदा शासनमा पारदर्शिता कायम हुन्छ ।
2. उत्तरदायित्व र जवाफदेहिता: नागरिकले सूचना पाएपछि शासकहरूलाई प्रश्न गर्न र जवाफदेही बनाउन सक्छन् ।
3. भ्रष्टाचार नियन्त्रण: सार्वजनिक निकायका कामकाज सार्वजनिक हुँदा अनियमितता र भ्रष्टाचार घट्छ ।
4. सुसूचित सहभागिता: सही सूचनाका आधारमा नागरिकले मतदान, बहस र निर्णयमा अर्थपूर्ण सहभागिता जनाउन सक्छन् ।
5. सुशासन प्रवर्धन: सूचनाको हकले नागरिक अधिकारको रक्षा गर्दै लोकतन्त्रलाई सबल बनाई सुशासनको आधार तयार गर्छ ।

'अव्यवस्थित सहरीकरणका नकारात्मक प्रभाव हुँदाहुँदै पनि सहरीकरण अपरिहार्य छ' भन्ने भनाइको पुष्टि:

1. रोजगारीको अवसर: सहरमा उद्योग, व्यापार र सेवा क्षेत्रको विस्तारले रोजगारी सिर्जना हुने हुँदा सहरीकरण आवश्यक छ ।
2. सेवा-सुविधाको उपलब्धता: गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात र सञ्चारजस्ता सुविधा सहरमा सहज भएकाले बसाइँसराइ अनिवार्य बन्छ ।
3. आर्थिक विकासको केन्द्र: सहर उत्पादन, बजार र पुँजीको केन्द्र भएकाले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको वृद्धिमा सहयोगी हुन्छ ।
4. आधुनिकीकरण: प्रविधि, उद्यमशीलता र आधुनिक जीवनशैलीको विकास सहरीकरणसँगै हुने हुँदा यो विकासको स्वाभाविक प्रक्रिया हो ।
5. व्यवस्थापन सम्भव: अव्यवस्थाका समस्या (फोहोर, भीडभाड, प्रदूषण) उचित योजना, पूर्वाधार र नीतिमार्फत व्यवस्थापन गर्न सकिने हुँदा सहरीकरणलाई रोक्नुभन्दा व्यवस्थित बनाउनु उपयुक्त छ ।

शिक्षाको विकासमा समुदायको भूमिका:

1. विद्यालय स्थापना र व्यवस्थापन: समुदायले जग्गा, भवन र स्रोत जुटाई विद्यालय स्थापना तथा सञ्चालनमा प्रत्यक्ष सहयोग गर्छ ।
2. विद्यालय व्यवस्थापन समिति: अभिभावक र स्थानीयको सहभागिता मार्फत विद्यालयको अनुगमन र निर्णयमा भूमिका खेल्छ ।
3. आर्थिक सहयोग: दान, चन्दा र श्रमदानमार्फत भौतिक पूर्वाधार र शैक्षिक स्रोतसाधन जुटाउँछ ।
4. भर्ना र नियमितता: बालबालिकालाई विद्यालय पठाउन तथा अनुपस्थिति/छाड्ने प्रवृत्ति घटाउन चेतना फैलाउँछ ।
5. सामाजिक निगरानी: शिक्षाको गुणस्तर, शिक्षकको उपस्थिति र पारदर्शितामा निगरानी राखी जवाफदेहिता बढाउँछ ।

अथवा — शिक्षाले मानव संसाधनको विकासमा सघाउने तरिका:

1. सीप र ज्ञान: शिक्षाले व्यक्तिलाई आवश्यक ज्ञान, सीप र दक्षता प्रदान गरी दक्ष जनशक्ति बनाउँछ ।
2. उत्पादनशीलता वृद्धि: शिक्षित जनशक्तिले काममा दक्षता र उत्पादकत्व बढाई आर्थिक विकासमा योगदान दिन्छ ।
3. रोजगारी र स्वरोजगार: शिक्षाले रोजगारीयोग्य बनाउँदै उद्यमशीलता र स्वरोजगारको अवसर सिर्जना गर्छ ।
4. सकारात्मक दृष्टिकोण: अनुशासन, नैतिकता र सिर्जनशील सोचको विकास गरी जिम्मेवार नागरिक तयार गर्छ ।
5. नवप्रवर्तन: अनुसन्धान, नवप्रवर्तन र समस्या समाधानको क्षमता बढाई गुणस्तरीय मानव संसाधन निर्माण गर्छ ।

सिर्जनात्मक चिन्तनले व्यक्तिको क्षमता विकास तथा समाज रूपान्तरणमा खेल्ने भूमिका

परिचय: सिर्जनात्मक चिन्तन भनेको परम्परागत ढाँचाभन्दा फरक, नयाँ र मौलिक तरिकाले सोच्ने तथा समस्याको नवीन समाधान खोज्ने क्षमता हो । यसले व्यक्ति र समाज दुवैको रूपान्तरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।

क) व्यक्तिको क्षमता विकासमा भूमिका

1. समस्या समाधान क्षमता: नयाँ-नयाँ उपायबाट समस्या हल गर्ने सीप विकास हुन्छ ।
2. आत्मविश्वास र निर्णय क्षमता: आफ्ना मौलिक विचार प्रस्तुत गर्न र निर्णय लिन सक्ने आत्मविश्वास बढ्छ ।
3. उद्यमशीलता: नयाँ अवसर देख्ने र व्यवसाय/नवप्रवर्तनमा रूपान्तरण गर्ने क्षमता विकास हुन्छ ।
4. आलोचनात्मक सोच: घटनालाई विभिन्न कोणबाट विश्लेषण गर्न सक्ने हुन्छ ।

ख) समाज रूपान्तरणमा भूमिका

1. नवप्रवर्तन र विकास: नयाँ प्रविधि, सेवा र तरिकाले समाजलाई अगाडि बढाउँछ (जस्तै: डिजिटल भुक्तानी, अनलाइन शिक्षा) ।
2. कुरीति विरुद्ध परिवर्तन: परम्परागत खराब सोच र कुप्रथाविरुद्ध नयाँ दृष्टिकोणले सामाजिक सुधार ल्याउँछ ।
3. रोजगारी सिर्जना: सिर्जनशील विचारले स्टार्टअप र स्वरोजगारका अवसर खोल्छ ।
4. साझा सहभागिता: सामूहिक सिर्जनात्मक प्रयासले समुदायलाई संगठित गरी विकासमा जोड्छ ।

ग) अनुभव/अभ्यासको आधारमा पुष्टि

मेरो समुदायमा युवाहरूले स्थानीय फोहोरलाई पुनःप्रयोग गरी हस्तकला बनाउने सिर्जनात्मक अभ्यास सुरु गरे, जसले वातावरण सफा राख्न र आम्दानी आर्जन गर्न दुवै काम गर्‍यो । यसैगरी कृषकहरूले परम्परागत खेतीमा नयाँ प्रविधि (टनेल खेती, थोपा सिँचाइ) अपनाएर उत्पादन बढाए । यी अभ्यासले सिर्जनात्मक चिन्तनले वैयक्तिक क्षमता र सामाजिक रूपान्तरण दुवैमा सकारात्मक भूमिका खेल्छ भन्ने पुष्टि गर्छ ।

निष्कर्ष: अतः सिर्जनात्मक चिन्तन व्यक्तिगत प्रगति र समाज रूपान्तरणको आधारस्तम्भ हो; यसको प्रवर्धनले समृद्ध र प्रगतिशील समाज निर्माण गर्न सकिन्छ ।

प्रदेशको भौगोलिक संरचनाले आर्थिक गतिविधिमा पारेको प्रभाव र चुनौती

(उदाहरणका लागि बागमती/गण्डकीजस्तो पहाडी-हिमाली प्रदेशलाई आधार बनाइएको — विद्यार्थीले आफ्नो प्रदेशअनुसार लेख्न सक्छन् ।)

परिचय: कुनै पनि क्षेत्रको भौगोलिक संरचना (हिमाल, पहाड, बेँसी, नदी, हावापानी) ले त्यहाँको आर्थिक गतिविधिलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ ।

क) आर्थिक गतिविधिमा पारेको प्रभाव

1. कृषि: उर्वर बेँसी र तराई भागमा अन्न तथा तरकारी खेती; पहाडी भागमा फलफूल, अलैँची, चियाजस्ता नगदेबाली ।
2. पर्यटन: हिमाल, ताल, राष्ट्रिय निकुञ्ज र धार्मिक स्थलले पर्यटन तथा होटल व्यवसायलाई बढावा (जस्तै: पोखरा, अन्नपूर्ण क्षेत्र) ।
3. जलविद्युत्: ठूला नदीहरूले जलविद्युत् उत्पादनको ठूलो सम्भावना सिर्जना गरेका छन् ।
4. उद्योग र व्यापार: सहरी तथा समथर भागमा उद्योग र बजार केन्द्रित भई व्यापार फस्टाएको छ ।
5. वन तथा जडीबुटी: पहाडी-हिमाली क्षेत्रमा वन पैदावार र बहुमूल्य जडीबुटीबाट आय आर्जन हुन्छ ।

ख) चुनौतीहरू

1. यातायात कठिनाइ: विकट र भिरालो भूगोलले सडक निर्माण महँगो र बजार पहुँच कठिन बनाउँछ ।
2. विपद् जोखिम: बाढी, पहिरो, भूकम्पले पूर्वाधार र उत्पादनमा क्षति पुर्‍याउँछ ।
3. खण्डित जग्गा: साना र छरिएका खेतबारीले व्यावसायिक/यान्त्रिक खेती गाह्रो बनाउँछ ।
4. लगानी अभाव: दुर्गमतालगायत कारणले पूर्वाधार र औद्योगिक लगानी कम हुन्छ ।
5. बसाइँसराइ: अवसरको अभावले युवा जनशक्ति सहर/विदेश पलायन हुँदा कृषि श्रमशक्ति घट्छ ।

निष्कर्ष: उपयुक्त योजना, पूर्वाधार विकास र भौगोलिक सम्भावनाको सदुपयोग गर्न सकेमा प्रदेशको आर्थिक विकास सम्भव छ ।

अथवा —

विपद् व्यवस्थापनको अवधारणा तथा राज्यका प्रयास

अवधारणा: विपद् व्यवस्थापन भन्नाले बाढी, पहिरो, भूकम्प, आगलागीजस्ता प्राकृतिक तथा मानवसिर्जित प्रकोपबाट हुने जनधनको क्षति कम गर्न विपद्पूर्व तयारी, प्रतिकार्य (response) तथा पुनर्निर्माण/पुनर्लाभ (recovery) का लागि गरिने योजनाबद्ध, समन्वयात्मक कार्यलाई बुझाउँछ । यो विपद् चक्रका सबै चरण समेट्ने निरन्तर प्रक्रिया हो ।

राज्यबाट भएका प्रयास (उदाहरणसहित):

1. कानुनी व्यवस्था: 'विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन ऐन, २०७४' जारी गरी संस्थागत आधार तयार गरिएको ।
2. विशेष निकाय: 'राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण' को स्थापना गरी समन्वय गरिएको ।
3. पूर्व-तयारी: पूर्वसूचना प्रणाली (बाढीको पूर्वचेतावनी), तटबन्ध निर्माण र सुरक्षित बस्ती विकास ।
4. उद्धार र राहत: नेपाली सेना, प्रहरी र स्थानीय तहमार्फत खोज, उद्धार र राहत वितरण (जस्तै: २०७२ को भूकम्पमा) ।
5. पुनर्निर्माण: भूकम्पपछि 'राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण' मार्फत घर, विद्यालय र सम्पदाको पुनर्निर्माण ।
6. जनचेतना र तालिम: विद्यालय/समुदायमा भूकम्प 'ड्रिल', प्राथमिक उपचार तथा विपद् न्यूनीकरण शिक्षाको प्रवर्धन ।

दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) र गरिबी निवारण बिचको सम्बन्ध

भूमिका: सन् २०१५ मा संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् २०३० सम्म पूरा गर्ने गरी १७ वटा दिगो विकास लक्ष्य (Sustainable Development Goals) पारित गर्‍यो । यी लक्ष्यमध्ये पहिलो र केन्द्रीय लक्ष्य नै 'गरिबीको अन्त्य (No Poverty)' हो । अतः SDGs र गरिबी निवारणबीच गहिरो र अन्तरसम्बन्धित नाता रहेको छ ।

SDGs र गरिबी निवारणबीचको सम्बन्ध:

1. प्रत्यक्ष लक्ष्य: SDG-१ ले सबै रूपका गरिबी अन्त्य गर्ने प्रत्यक्ष प्रतिबद्धता जनाउँछ, जुन सम्पूर्ण एजेन्डाको आधार हो ।
2. बहुआयामिक दृष्टिकोण: गरिबी केवल आम्दानीमा सीमित नभई शिक्षा (SDG-४), स्वास्थ्य (SDG-३), भोकमरी अन्त्य (SDG-२) र स्वच्छ पानी (SDG-६) सँग जोडिएको हुनाले यी लक्ष्य पूरा हुँदा गरिबी पनि घट्छ ।
3. रोजगारी र आर्थिक वृद्धि: SDG-८ (मर्यादित काम र आर्थिक वृद्धि) ले रोजगारी सिर्जना गरी आय बढाएर गरिबी न्यूनीकरणमा सहयोग गर्छ ।
4. असमानता घटाउने: SDG-१० ले आय र अवसरको असमानता घटाउँदै सीमान्तकृत वर्गको जीवनस्तर उकास्न मद्दत गर्छ ।
5. दिगोपन: गरिबी निवारण दिगो बनाउन पर्यावरणीय सन्तुलन (SDG-१३, १५) र दिगो उत्पादन-उपभोग आवश्यक छ, जसले भावी पुस्तालाई समेत लाभ दिन्छ ।

नेपालको सन्दर्भ: नेपालले आफ्ना आवधिक योजना तथा 'समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली' को अभीष्टसँग SDGs लाई आबद्ध गरी गरिबी निवारण कार्यक्रम (सामाजिक सुरक्षा भत्ता, गरिबी निवारण कोष, रोजगार कार्यक्रम) सञ्चालन गरेको छ ।

निष्कर्ष: यसरी गरिबी निवारण SDGs को मूल आधार र अन्तिम साध्य दुवै हो । एउटा लक्ष्य पूरा हुँदा अरू लक्ष्य पनि सहज हुने हुनाले समग्र SDGs को सफल कार्यान्वयनबाट मात्र दिगो रूपमा गरिबी अन्त्य गर्न सकिन्छ ।