NEB Class 11 none Social Studies and Life Skill Education Question Paper 2078 Nepal
This is the official NEB Class 11 (none stream) Social Studies and Life Skill Education (सामाजिक अध्ययन तथा जीवनोपयोगी शिक्षा) question paper for 2078, as set in the Model questions examination. It carries 75 full marks and a time allowance of 180 minutes, across 22 questions. On Kekkei you can attempt this Social Studies and Life Skill Education past paper online with a timer, get instant AI feedback and step-by-step solutions, and track the topics where you lose marks — completely free. Whether you are revising for your NEB Class 11 Social Studies and Life Skill Education exam or solving previous years' question papers, this 2078 paper is a great way to practise under real exam conditions.
| Level | NEB Class 11 |
|---|---|
| Stream | none |
| Subject | Social Studies and Life Skill Education (सामाजिक अध्ययन तथा जीवनोपयोगी शिक्षा) |
| Year | 2078 BS |
| Exam session | Model questions |
| Full marks | 75 |
| Time allowed | 180 minutes |
| Questions | 22, all with step-by-step solutions |
Group A
Give very short answers to the following questions.
सामाजिक अध्ययन र सामाजिक विज्ञान विचको अन्तरसम्बन्ध एक वाक्यमा उल्लेख गर्नुहोस् ।
सामाजिक विज्ञान मानव समाज र सामाजिक सम्बन्धको व्यवस्थित अध्ययन गर्ने विभिन्न विधाहरूको समूह हो भने सामाजिक अध्ययन तिनै सामाजिक विज्ञानका विषयहरूबाट चयन गरिएका सरल ज्ञानलाई एकीकृत रूपमा सिकाउने विषय हो; त्यसैले सामाजिक अध्ययन सामाजिक विज्ञानमा आधारित छ ।
परियोजना कार्य गर्ने सिलसिलामा समुदायका व्यक्तिहरूसँग कसरी कुराकानी शुरु गर्नुहुन्छ ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।
विनम्रतापूर्वक अभिवादन गरी आफ्नो परिचय दिँदै परियोजनाको उद्देश्य प्रस्ट पारेर समुदायका व्यक्तिहरूसँग कुराकानी शुरु गरिन्छ ।
इन्टरनेटको प्रयोग गर्दा सावधानी अपनाउनु पर्दछ । किन ? कुनै एक तर्क प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
इन्टरनेटमा व्यक्तिगत सूचना चोरी, साइबर ठगी, गलत वा हानिकारक सामग्री र गोपनीयता उल्लङ्घन हुन सक्ने भएकाले सुरक्षित रहन सावधानी अपनाउनुपर्छ ।
होमो सेपियन्स मानव जातीको कुनै एक विशेषता लेख्नुहोस् ?
होमो सेपियन्सको ठूलो र विकसित मस्तिष्क हुन्छ जसले गर्दा उनीहरू भाषा प्रयोग गर्न, तर्क गर्न र जटिल समस्याहरूको समाधान गर्न सक्षम छन् ।
होरोडोटसले लेखेको इतिहासको चर्चित पुस्तकको नाम लेख्नुहोस् ।
हेरोडोटस (Herodotus) ले लेखेको चर्चित पुस्तकको नाम "The Histories" (हिस्ट्रीज) हो ।
तपाईं कुन पर्यावरणीय क्षेत्रमा बस्नुहुन्छ र त्यसले तपाईंको जीवनमा पारेको कुनै एक प्रभाव लेख्नुहोस् ।
उत्तर विद्यार्थीको आफ्नै परिवेशमा आधारित हुन्छ । उदाहरण: म पहाडी पर्यावरणीय क्षेत्रमा बस्छु, जसले गर्दा शीतल हावापानी र खेतीयोग्य जमिनको उपलब्धताले मेरो जीवनयापन कृषिमा आधारित बनाएको छ ।
जात र जनजाति बिचको कुनै एक फरक लेख्नुहोस् ।
जात (caste) सामाजिक श्रेणीकरण र पेशामा आधारित वंशानुगत समूह हो भने जनजाति (ethnic group) आफ्नै भाषा, संस्कृति, परम्परा र भौगोलिक पहिचान भएको आदिवासी समुदाय हो ।
नेपालको राष्ट्रिय सभाको निर्वाचनको लागि कस्तो निर्वाचन प्रणाली अवलम्बन गरिएको छ ?
नेपालको राष्ट्रिय सभाको निर्वाचनका लागि एकल संक्रमणीय मत (Single Transferable Vote) प्रणालीमा आधारित अप्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणाली अवलम्बन गरिएको छ ।
उद्यमशीलता भनेको के हो ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।
उद्यमशीलता भनेको जोखिम बहन गर्दै नयाँ अवसरको पहिचान गरी स्रोत साधन परिचालन गरेर वस्तु वा सेवा उत्पादन गर्ने व्यवसाय स्थापना र सञ्चालन गर्ने प्रक्रिया हो ।
ग्रामीण बस्ती र सहरी बस्ती विचको कुनै एक भिन्नता लेख्नुहोस् ।
ग्रामीण बस्तीमा जनसंख्या घनत्व कम भई मानिसहरू मुख्यतया कृषिमा निर्भर हुन्छन् भने सहरी बस्तीमा जनसंख्या घनत्व बढी भई मानिसहरू व्यापार, उद्योग र सेवा क्षेत्रमा संलग्न हुन्छन् ।
लागुपदार्थको दुर्व्यसनबाट बच्ने कुनै एक उपाय सुझाउनुहोस् ।
लागुपदार्थको दुर्व्यसनबाट बच्न नकारात्मक सङ्गत त्यागी असल साथीहरूको सङ्गतमा रही समय व्यवस्थापन गर्दै खेलकुद र सिर्जनात्मक क्रियाकलापमा संलग्न हुनुपर्छ (तथा 'ना' भन्न सक्ने सीप विकास गर्नुपर्छ) ।
Group B
Give short answers to the following questions.
अन्तर्वैयक्तिक सीपको प्रभावकारी उपयोग कसरी गर्न सकिन्छ ? आफ्ना साथीलाई कुनै पाँचवटा सुझावहरू प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
OR
कम्प्युटर तथा अन्य डिजिटल डिभाइसको प्रयोगले तपाईंको जीवनमा पारेका सकारात्मक प्रभावहरू लेख्नुहोस् ।
अन्तर्वैयक्तिक सीपको प्रभावकारी उपयोगका पाँच सुझाव:
- ध्यानपूर्वक सुन्ने (सक्रिय श्रवण) बानी विकास गर्ने ।
- स्पष्ट र विनम्र भाषामा आफ्नो कुरा व्यक्त गर्ने ।
- अरूको भावना र दृष्टिकोणप्रति सहानुभूति राख्ने ।
- आँखाको सम्पर्क र उपयुक्त शारीरिक भाषाको प्रयोग गर्ने ।
- मतभेद वा द्वन्द्व उत्पन्न हुँदा सम्मानपूर्वक समाधान खोज्ने र प्रतिक्रिया (feedback) सकारात्मक रूपमा दिने/लिने ।
OR
कम्प्युटर तथा डिजिटल डिभाइसका सकारात्मक प्रभावहरू: छिटो र सहज सूचना सम्प्रेषण, अनलाइन शिक्षा र सिकाइको सुविधा, समय र श्रमको बचत, विश्वव्यापी सञ्चार र सम्पर्क, रोजगारी र आम्दानीका अवसर, मनोरञ्जन तथा सिर्जनात्मक कार्यमा सहयोग आदि ।
पशुपालन युगको जीवन पद्धतीका विशेषतालाई पाँचवटा बुँदामा उल्लेख गर्नुहोस् ।
पशुपालन युगको जीवन पद्धतिका विशेषताहरू:
- मानिसहरूले जंगली जनावरलाई पाल्तु बनाई गाईवस्तु, भेडाबाख्रा आदि पाल्न थाले ।
- घाँस र पानीको खोजीमा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्ने घुमन्ते (खानाबदोश) जीवनशैली अपनाए ।
- दूध, मासु, छाला र ऊन जस्ता पशुजन्य उत्पादनमा निर्भरता बढ्यो ।
- खाद्य उत्पादनमा निश्चितता आउँदा जनसंख्या बढ्न थाल्यो र समूहमा बसोबास गर्न थाले ।
- वस्तु विनिमय (साटासाट) प्रणाली, सम्पत्तिको अवधारणा र श्रम विभाजनको शुरुवात भयो ।
भौगोलिक विविधताले पर्यटन क्षेत्रमा पार्ने प्रभावहरू व्याख्या गर्नुहोस् ।
नेपालको भौगोलिक विविधताले पर्यटन क्षेत्रमा निम्न प्रभाव पार्छ: हिमाल, पहाड र तराईको विविध भू-बनोटले प्रकृति प्रेमी पर्यटक आकर्षित गर्छ; हिमाली क्षेत्रले पर्वतारोहण र ट्रेकिङ पर्यटनलाई बढावा दिन्छ; विविध हावापानीले विभिन्न ऋतुमा फरक-फरक पर्यटकीय गन्तव्य उपलब्ध गराउँछ; जैविक विविधता र वन्यजन्तुले पारिस्थितिक (eco) तथा वन्यजन्तु पर्यटनलाई प्रवर्धन गर्छ; तथा विविध भूगोलसँग जोडिएको सांस्कृतिक विविधताले सांस्कृतिक पर्यटनलाई फैलाउँछ । यसरी भौगोलिक विविधता पर्यटन विकासको प्रमुख आधार बन्छ ।
औद्योगिक क्रान्तिले विश्वमा उपनिवेशको शुरुआत गर्यो । यस भनाईलाई पुष्टि गर्नुहोस् ।
OR
छुवाछुत बिरुद्धको कानुनी व्यवस्था प्रभावकारी हुन नसक्नाका कारणहरू पाँचवटा बुँदामा बिश्लेषण गर्नुहोस् ।
औद्योगिक क्रान्तिले उपनिवेशको शुरुआत गरेको पुष्टि: औद्योगिक क्रान्तिपछि कारखानाहरूलाई ठूलो मात्रामा कच्चा पदार्थ आवश्यक पर्यो र उत्पादित वस्तु बेच्न नयाँ बजार चाहियो; यी दुवै आवश्यकता पूरा गर्न युरोपेली औद्योगिक राष्ट्रहरूले एसिया, अफ्रिका र अमेरिकाका कमजोर देशहरूमाथि कब्जा गरी उपनिवेश स्थापना गरे; उन्नत यन्त्र, यातायात (रेल, जहाज) र हतियारको बलमा यी देश आफ्ना उपनिवेशमाथि शासन गर्न सफल भए । त्यसैले औद्योगिक क्रान्ति आधुनिक उपनिवेशवादको प्रमुख कारण बन्यो ।
OR
छुवाछुत विरुद्धको कानुन प्रभावकारी हुन नसक्नाका कारणहरू:
- समाजमा गहिरो गरी जरा गाडेको परम्परागत जातीय सोच र मानसिकता ।
- नागरिकमा कानुनप्रतिको जानकारी (कानुनी सचेतना) को कमी ।
- पीडितले उजुरी नगर्ने तथा दण्डहीनताका कारण कानुनको कमजोर कार्यान्वयन ।
- धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूढिवादी विश्वासको निरन्तरता ।
- शिक्षाको अभाव र सामाजिक दबाबका कारण भेदभाव लुकाइने प्रवृत्ति ।
सरकारी वित्त भनेको के हो ? उदाहरणसहित सरकारी वित्तका श्रोतहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।
सरकारी वित्त भनेको सरकारको आय, व्यय, ऋण र वित्तीय व्यवस्थापन सम्बन्धी अध्ययन गर्ने अर्थशास्त्रको शाखा हो, जसले सरकारले स्रोत कसरी जुटाउँछ र खर्च गर्छ भन्ने हेर्छ ।
सरकारी वित्तका स्रोतहरू:
- करका स्रोत: आयकर, मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT), भन्सार महसुल, अन्तःशुल्क आदि ।
- गैरकर स्रोत: सरकारी सम्पत्ति/सेवाबाट प्राप्त शुल्क, दस्तुर, जरिवाना, लाभांश आदि ।
- आन्तरिक तथा बाह्य ऋण: सरकारले लिने सापटी ।
- वैदेशिक सहायता: अनुदान र सहयोग ।
जनसंख्या वितरणमा प्रभाव पार्ने कुनै ५ तत्वहरूको व्याख्या गर्नुहोस् ।
जनसंख्या वितरणमा प्रभाव पार्ने तत्वहरू:
- भौगोलिक धरातल: समथर र उर्वर मैदानी क्षेत्रमा बढी, अग्ला हिमाली क्षेत्रमा कम जनसंख्या ।
- हावापानी: मनसुनी/समशीतोष्ण सुहाउँदो हावापानी भएको ठाउँमा बढी जनसंख्या ।
- आर्थिक अवसर: रोजगारी, उद्योग, व्यापार र सुविधा भएका सहरी क्षेत्रमा जनसंख्या केन्द्रित ।
- यातायात तथा पूर्वाधार: सडक, बिजुली, पानी जस्ता सुविधा भएका ठाउँमा बसोबास बढी ।
- माटोको उर्वरता र जलस्रोत: कृषियोग्य उर्वर जमिन र पानीको उपलब्धता भएका क्षेत्रमा घना बसोबास हुन्छ ।
हाम्रो देशको सीमा सुरक्षाका लागि कस्तो रणनीति अवलम्बन गर्नु पर्छ भन्ने सन्दर्भमा राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्लाई सुझावसहित पत्र लेख्नुहोस् ।
(पत्र ढाँचामा) मिति, बेहोरा र सम्बोधनसहित राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्लाई सम्बोधन गरी सीमा सुरक्षाका सुझाव दिने पत्र लेख्नुपर्छ । प्रमुख सुझावहरू: सीमा क्षेत्रमा सीमा स्तम्भ (पिलर) को नियमित मर्मत र निगरानी; सशस्त्र सीमा सुरक्षाबल र प्रहरीको गस्ती बढाउने; आधुनिक प्रविधि (सीसीटीभी, ड्रोन, सेन्सर) को प्रयोग; सीमावर्ती बासिन्दालाई सचेत बनाई सूचना सङ्कलनमा संलग्न गर्ने; छिमेकी देशसँग कूटनीतिक संवाद र सीमा सम्झौताको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्ने । अन्त्यमा भवदीय/शुभेच्छुकसहित पत्र समाप्त गर्नुपर्छ ।
आफ्ना किशोर तथा युवाअवस्थाका साथीहरूलाई नियमित योग तथा ध्यान गर्न का लागि प्रेरित गर्नु परेमा तपाईं कसरी प्रेरित गर्नुहुन्छ ?
किशोर तथा युवा साथीहरूलाई योग र ध्यानका फाइदाहरू बुझाएर प्रेरित गर्न सकिन्छ: योगले शारीरिक स्वस्थता, लचकता र रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउँछ; ध्यानले मानसिक तनाव र चिन्ता घटाई एकाग्रता र पढाइमा ध्यान केन्द्रित गराउँछ; भावनात्मक सन्तुलन र आत्मविश्वास बढ्छ; नकारात्मक बानी (लागुपदार्थ, मोबाइल लत आदि) बाट टाढा राख्छ । आफैले अभ्यास गरेर उदाहरण प्रस्तुत गर्ने, सँगै बिहान योग गर्ने समूह बनाउने र सानो लक्ष्यबाट शुरु गर्न प्रोत्साहन गर्ने उपाय अपनाएर साथीहरूलाई प्रेरित गर्न सकिन्छ ।
Group C
Give long answers to the following questions.
तनावलाई प्रभावकारी रुपमा व्यवस्थापन गर्न कुनै ८ ओटा व्यवहारिक सुझावहरू प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
तनाव व्यवस्थापनका आठ व्यावहारिक सुझाव:
- नियमित योग, ध्यान र गहिरो सास फेर्ने अभ्यास गर्ने ।
- दैनिक शारीरिक व्यायाम तथा खेलकुदमा संलग्न हुने ।
- पर्याप्त र नियमित निद्रा (आराम) लिने ।
- सन्तुलित र पौष्टिक आहार खाने ।
- समय व्यवस्थापन गरी कामलाई प्राथमिकताका आधारमा विभाजन गर्ने ।
- परिवार र साथीभाइसँग आफ्ना समस्या साझा गर्ने (भावना व्यक्त गर्ने) ।
- सकारात्मक सोच राख्ने र मनपर्ने रुचि/मनोरञ्जनमा समय दिने ।
- अत्यधिक तनाव हुँदा परामर्शदाता वा विशेषज्ञको सहयोग लिने ।
मानवलाई ढुङ्गे युगबाट कृषि तथा पशुपालन युगमा रुपान्तरण हुनुमा कुन कुन कुराले प्रेरित गरेको थियो ? के नेपाली समाजमा कृषि र पशुपालन युगको प्रभाव देख्न सकिन्छ ? कसरी ?
OR
नेपाली समाजमा जाति व्यवस्थाले उज्जाएका समस्याहरू पहिचान गर्दै जाति व्यवस्था नभएको भए नेपाली समाज कस्तो हुन्थ्योहोला, आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
ढुङ्गे युगबाट कृषि-पशुपालन युगमा रूपान्तरणका प्रेरक कारणहरू: खाद्यान्नको स्थायी आपूर्तिको आवश्यकता; जंगली बिरुवा र जनावरबारे प्राप्त ज्ञान/अनुभव; बढ्दो जनसंख्या; जलवायु परिवर्तन; एकै ठाउँमा स्थायी बसोबासको चाहना; र औजार निर्माणमा भएको विकासले मानिसलाई खानाको खोजी (शिकार/सङ्कलन) छोडी अन्न उमार्ने र पशु पाल्ने काममा प्रेरित गर्यो ।
नेपाली समाजमा यसको प्रभाव अझै देख्न सकिन्छ: ग्रामीण क्षेत्रको अधिकांश जनसंख्या आज पनि कृषि र पशुपालनमा निर्भर छ; गाईवस्तु पालन, खेतीपाती, गुठी/परम्परागत मेलापात; धान, मकै आदिसँग जोडिएका चाडपर्व (उदा. असार पन्ध्र, बाली भित्र्याउने पर्व) तथा कृषिमा आधारित जीवनशैली र संस्कृतिमा त्यो युगको प्रभाव स्पष्ट झल्किन्छ ।
OR
जाति व्यवस्थाले उज्जाएका समस्याहरू: छुवाछुत र भेदभाव, सामाजिक असमानता, श्रमको अवमूल्यन, शिक्षा र अवसरबाट वञ्चितीकरण, सामाजिक विभाजन र मानव अधिकारको हनन । जाति व्यवस्था नभएको भए नेपाली समाज समतामूलक, न्यायपूर्ण र एकताबद्ध हुन्थ्यो; सबैले समान अवसर पाई योग्यताका आधारमा अगाडि बढ्न सक्थे; सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय एकता बलियो हुन्थ्यो भन्ने मेरो विचार छ ।
"अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसका दिनमा १० प्रतिभावान् युवालाई जनही रु १ लाख नगद पुरस्कार सहित राष्ट्रिय युवासम्मान प्रदान गरिएको छ ।" प्रस्तुत समाचार पढेर तपाईंले पनि भविष्यमा यस्तै पुरस्कार प्राप्त गर्न के गर्नु हुन्छ ? आफ्नो कार्य योजना प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
भविष्यमा यस्तो राष्ट्रिय युवा सम्मान प्राप्त गर्ने मेरो कार्ययोजना:
- लक्ष्य निर्धारण: समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने स्पष्ट दीर्घकालीन लक्ष्य तय गर्ने ।
- शिक्षा र सीप विकास: निरन्तर अध्ययन गरी आफ्नो क्षेत्रमा दक्षता हासिल गर्ने ।
- समय व्यवस्थापन र अनुशासन: दैनिक दिनचर्या व्यवस्थित बनाई मेहनतका साथ काम गर्ने ।
- सामाजिक सेवा: समुदायमा स्वयंसेवा, सचेतना अभियान वा नवप्रवर्तनमूलक (innovative) काम गर्ने ।
- नेतृत्व र सहकार्य: समूह/संस्था बनाई अरूलाई सँगै लिएर परियोजना सञ्चालन गर्ने ।
- निरन्तरता र मूल्याङ्कन: कामको प्रगति समय-समयमा मूल्याङ्कन गरी सुधार गर्दै लैजाने । यसरी निरन्तर मेहनत, सिर्जनशीलता र समाजप्रतिको योगदानबाट म पनि प्रतिभावान् युवाका रूपमा राष्ट्रिय सम्मान प्राप्त गर्न सक्छु ।
Frequently asked questions
- Where can I find the NEB Class 11 Social Studies and Life Skill Education question paper 2078?
- The full NEB Class 11 Social Studies and Life Skill Education 2078 (Model questions) question paper is available free on Kekkei. You can read every question online and attempt the paper under timed exam conditions.
- Does the Social Studies and Life Skill Education 2078 paper come with solutions?
- Yes. Every question on this Social Studies and Life Skill Education past paper includes a step-by-step solution, plus instant AI feedback when you attempt it on Kekkei.
- How many marks is the NEB Class 11 Social Studies and Life Skill Education 2078 paper?
- The NEB Class 11 Social Studies and Life Skill Education 2078 paper carries 75 full marks and is meant to be completed in 180 minutes, across 22 questions.
- Is practising this Social Studies and Life Skill Education past paper free?
- Yes — reading and attempting this Social Studies and Life Skill Education past paper on Kekkei is completely free.